"Bukalemunlar bulundukları ortamın rengine bürünmek için renk değiştirir"

Bukalemunların renk değiştirdiği doğrudur; ama bunu çoğunlukla kamuflaj için, yani bulundukları yere uyum sağlamak için yaptıkları yaygın bir yanılgıdır. Hızlı ve çarpıcı renk değişimlerinin büyük bölümü sosyal iletişimle ilgilidir: erkekler rakiplerine meydan okurken, dişilere kur yaparken ya da bir saldırı karşısında renk ve desenlerini değiştirir. Sıcaklık ve ruh hâli de rengi etkiler; örneğin serin bir sabahta daha fazla ısı emmek için koyulaşabilirler.

Renk değişiminin mekanizması da sanılandan farklıdır. Uzun süre bunun, deride boya (pigment) taşıyan hücrelerdeki taneciklerin dağılıp toplanmasıyla olduğu düşünülüyordu. Cenevre Üniversitesi'nden Jérémie Teyssier ve arkadaşlarının 2015'te Nature Communications'ta yayımladığı çalışma, panter bukalemunlarında asıl rolü fotonik kristallerin oynadığını gösterdi. Derinin üst katmanındaki özel hücrelerde (iridoforlar) düzenli bir ağ hâlinde dizilmiş guanin nanokristalleri vardır. Bukalemun, bu kristaller arasındaki mesafeyi etkin olarak değiştirerek hangi rengin yansıyacağını ayarlar; tıpkı bir sabun köpüğünün renklerinin zarın kalınlığına göre değişmesi gibi.

Aynı çalışma daha derinde, daha büyük kristallerden oluşan ikinci bir iridofor katmanı buldu. Bu katman güneş ışığının, özellikle kızılötesi kısmını büyük oranda yansıtıyor ve hayvanı aşırı ısınmaya karşı pasif olarak koruyor olabilir. Araştırmacılara göre bu iki katmanlı düzen, bazı türlerin hem etkili bir kamuflajı hem de gösterişli sosyal sinyalleri bir arada kullanmasına olanak veriyor.

Yani hüküm "kısmen doğru": bukalemunların yeşil-kahverengi doğal tonları onları zaten iyi gizler ve bazı türler belli ölçüde arka plana uyum sağlayabilir; ama gökkuşağı gibi hızlı renk değişimlerinin asıl amacı saklanmak değil, görünmektir.