Gökyüzü Takvimi

Gezegen görünürlüğü

Satürn karşı konumda: halkalı gezegen bütün gece gökyüzünde

Bitiş: 5 Ekim 2026, 05:30

Tüm Türkiye'den çıplak gözle; halkalar için küçük bir teleskop gerekir

Satürn 4 Ekim'de karşı konuma geliyor: Dünya, Güneş ile Satürn'ün tam arasından geçiyor. Bu, gezegenin yıl içinde bize en yakın, en parlak olduğu ve Güneş batarken doğup Güneş doğarken battığı dönem. Akşam doğu ufkundan yükselen, kırpışmadan sakin sakin parlayan sarımsı ışığı aramanız yeterli; gece yarısı civarında güneyde en yükseğe çıkar.

Halkalar 2025'te Dünya'dan tam kenarlarından görüldükten sonra yavaş yavaş açılmaya başladı. Bu yıl hâlâ ince bir çizgi gibi durdukları için gezegen alışılmış görüntüsünden farklı görünecek. 25–30 kez büyüten küçük bir teleskop halkayı ve Satürn'ün en büyük uydusu Titan'ı seçmeye yeter. Karşı konumdan sonraki birkaç hafta da gözlem için neredeyse aynı derecede iyidir.

Kaynak: timeanddate.com – Satürn

Meteor yağmuru

Drakonid meteor yağmuru: akşam saatlerinin yağmuru

Bitiş: 9 Ekim 2026, 05:00

Kuzey yarım küreden; ışık kirliliğinden uzak, karanlık yerlerde

Drakonidler 6–10 Ekim arasında etkin, tepe anı 9 Ekim 04:22 (TRT). Çoğu meteor yağmurunun aksine bu yağmur akşam saatlerinde daha verimlidir; çünkü meteorların geldiği nokta (radyant), Ejderha takımyıldızının başı, hava kararır kararmaz kuzey gökyüzünde yüksektedir. Kaynağı 21P/Giacobini-Zinner kuyruklu yıldızının bıraktığı tozdur.

Normal yıllarda saatte yalnızca birkaç meteor görülür (ideal koşullarda yaklaşık 5). Meteorlar saniyede yaklaşık 20 km ile yavaş süzülür, bu da onları izlemeyi kolaylaştırır. Bu yıl şanslıyız: Yeni Ay 10 Ekim'de olduğu için gökyüzü karanlık olacak. Gözünüzün karanlığa alışması için 20–30 dakika telefon ekranına bakmadan bekleyin ve kuzey yönüne yaslanmış bir şekilde geniş bir alanı izleyin.

Kaynak: timeanddate.com – Drakonidler

Meteor yağmuru

Orionid meteor yağmuru: Halley'in tozu gökyüzünde

Bitiş: 22 Ekim 2026, 05:30

Tüm Türkiye'den; gece yarısından sonra doğu-güneydoğu yönü

Orionidler 2 Ekim – 7 Kasım arasında etkin; tepe anı 21 Ekim 21:30 (TRT). Bu meteorlar, en ünlü kuyruklu yıldız 1P/Halley'in yörüngesi boyunca bıraktığı toz parçacıklarıdır. Dünya her ekim bu toz kuşağından geçer ve parçacıklar atmosfere saniyede yaklaşık 66 km hızla girerek yanar. Hızlı oldukları için çoğu kısa, parlak çizgiler bırakır; bazıları birkaç saniye görünen iz bırakır.

Meteorların geldiği nokta Avcı (Orion) takımyıldızında olduğundan, bu takımyıldız ufkun yeterince üstüne çıktığı gece yarısından sonrası en verimli zamandır. Karanlık bir yerde saatte 15–20 meteor beklenebilir. 21–22 Ekim gecesi Ay ilk dördün ile dolunay arasında ve gecenin ilk yarısında gökyüzünü aydınlatıyor; Ay battıktan sonraki şafak öncesi saatler en karanlık ve en uygun zaman. Tepe gecesinden önceki ve sonraki birkaç gece de denemeye değer.

Kaynak: timeanddate.com – Orionidler

Ay evresi / süper ay

Ekim dolunayı (Avcı Ayı)

Tüm Türkiye'den; 25 ve 26 Ekim akşamları doğarken

Ay tam dolunay evresine 26 Ekim sabahı 07:11'de ulaşıyor. Bu anda Ay ufkun altında olduğu için dolunayı izlemenin en iyi zamanı 25 ve 26 Ekim akşamları, Ay doğu ufkundan yükselirken. Kuzey yarım kürede sonbahar ekinoksundan sonraki ikinci dolunaya geleneksel olarak "Avcı Ayı" denir; adı, hasattan sonra açılan tarlalarda gece avlanmaya elverişli ışığından gelir.

Ufka yakın Ay'ın daha büyük görünmesi bir göz yanılmasıdır (Ay yanılsaması): Ay'ın açısal boyutu ufukta ve tepede aynıdır. Fotoğraf çekecekseniz, Ay doğarken yakındaki bir bina, minare ya da tepe gibi bir ön planı kadraja almak ölçek duygusu verir. Dürbünle bakarsanız, dolunayda gölgeler kısaldığı için kraterlerden çok parlak ışın sistemleri (örneğin Tycho kraterinden yayılan çizgiler) dikkat çeker.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2026)

Meteor yağmuru

Leonid meteor yağmuru: en hızlı meteorlar

Bitiş: 18 Kasım 2026, 05:45

Tüm Türkiye'den; gece yarısından sonra doğu yönü

Leonidler 6–30 Kasım arasında etkin; tepe anı 18 Kasım 02:49 (TRT). Kaynağı 55P/Tempel-Tuttle kuyruklu yıldızı. Leonid meteorları atmosfere saniyede yaklaşık 71 km hızla girer; bu, büyük yağmurlar arasındaki en yüksek hızdır. Bu yüzden çoğu çok parlak, kısa ve keskin çizgiler bırakır; zaman zaman yeşilimsi iz bırakan ateş topları görülür.

Tarihte Leonidler saatte binlerce meteorluk "fırtınalar" yapmıştır (1833 ve 1966 en ünlüleri); ancak bu yıl normal bir etkinlik, yani karanlık bir yerde saatte 10–15 meteor bekleniyor. Meteorların çıkış noktası Aslan takımyıldızında ve gece yarısı civarında doğuyor. 17 Kasım'daki ilk dördün Ay gece yarısına doğru batacağı için tepe saatleri karanlık bir gökyüzünde geçecek. Sıcak giyinin: kasım gecelerinde ayaz, gözlemin en büyük düşmanıdır.

Kaynak: timeanddate.com – Leonidler

Gezegen görünürlüğü

Merkür sabah gökyüzünde en iyi konumunda

Bitiş: 20 Kasım 2026, 06:50

Güneydoğu ufku açık yerlerden, gün doğumundan önce çıplak gözle

Merkür 20 Kasım'da Güneş'ten batıya doğru en büyük açısal uzaklığına (en büyük batı uzanımı) ulaşıyor. Güneş'e en yakın gezegen olduğu için genellikle alacakaranlığın parlaklığı içinde kaybolur; yılda yalnızca birkaç kez böyle görece rahat yakalanabilir. Sonbaharın sabah uzanımları kuzey yarım küre için en elverişli olanlardır, çünkü gezegenin yörünge düzlemi ufka dik bir açıyla yükselir.

Gün doğumundan yaklaşık 45–60 dakika önce güneydoğu ufkuna bakın; Merkür alçakta, kırpışmadan parlayan sarımsı bir nokta olarak görünür. Ufukta bina ya da dağ olmayan, denize ya da ovaya bakan bir yer seçin. Dürbün kullanacaksanız Güneş doğduktan sonra kesinlikle dürbünü doğu yönüne çevirmeyin: Güneş'e dürbünle bakmak gözde kalıcı hasara yol açar. Uzanım tarihinden önceki ve sonraki bir hafta boyunca da gözlem mümkündür.

Kaynak: timeanddate.com – Merkür

Ay evresi / süper ay

Kasım dolunayı

Tüm Türkiye'den; gün batımında doğu ufkunda

Ay, 24 Kasım akşamı 17:53'te dolunay evresine ulaşıyor; bu saatlerde Güneş batarken Ay da doğu ufkundan yükseliyor. Bu, dolunayın tam anını gökyüzünde görebileceğimiz ender durumlardan biri. Kış yaklaştıkça dolunaylar gökyüzünde daha yükseğe çıkar: Güneş'in kışın alçakta kalmasının tam tersine, gece yarısı dolunayı yazın ufka yakın, kışın ise neredeyse tepemizdedir.

Bu dolunay, bir ay sonraki süper aya göre biraz uzakta olsa da yine Dünya'ya ortalamadan yakın. Ay'ın Dünya'ya uzaklığı yörüngesinin eliptik olması yüzünden yaklaşık 356.000 ile 406.000 km arasında değişir. Akşam yürüyüşüne çıkanlar için Ay doğarken turuncu tonda görünür; bunun nedeni ışığın atmosferde uzun yol alırken mavinin saçılıp kırmızı-turuncunun bize ulaşmasıdır.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2026)

Gezegen görünürlüğü

Uranüs karşı konumda: dürbünle görülebilen buz devi

Karanlık yerlerden dürbünle; çok iyi koşullarda çıplak göz sınırında

Uranüs 25 Kasım'da karşı konumda: yıl içinde Dünya'ya en yakın olduğu ve bütün gece görülebildiği dönem. Buna rağmen yaklaşık 2,8 milyar kilometre uzaklıktadır ve çıplak gözle ancak ışık kirliliğinin hiç olmadığı yerlerde, ne arayacağını bilen biri tarafından seçilebilecek kadar sönüktür.

En kolay yol, telefonunuzdaki bir gökyüzü haritası uygulamasıyla gezegenin o geceki konumunu bulmak ve dürbünle o bölgeyi taramaktır. Uranüs dürbünde yıldızlardan ayırt edilmesi zor, hafif yeşilimsi-mavi bir nokta olarak görünür; 100 kez ve üzeri büyütmede minik bir disk hâline gelir. Bu renk, atmosferindeki metanın kırmızı ışığı soğurmasından kaynaklanır. 1781'de William Herschel tarafından teleskopla keşfedilen ilk gezegen olduğunu düşünürseniz, onu kendi gözlerinizle bulmanın ayrı bir keyfi var.

Kaynak: timeanddate.com – Uranüs

Meteor yağmuru

İkizler (Geminid) meteor yağmuru: yılın en zengin yağmuru

Bitiş: 15 Aralık 2026, 06:00

Tüm Türkiye'den çıplak gözle; 13–14 ve 14–15 Aralık geceleri

İkizler meteor yağmuru 4–20 Aralık arasında etkin; tepe anı 14 Aralık 16:43 (TRT). Tepe gündüze denk geldiği için en iyi geceler 13–14 ve 14–15 Aralık. İdeal koşullarda saatte 150'ye yakın meteor görülebilir; karanlık bir yerde bile saatte onlarca meteor görmek olağandır. Bu, onu yılın en verimli yağmuru yapar.

İkizler'in kaynağı bir kuyruklu yıldız değil, 3200 Phaethon adlı bir asteroittir; bu da onu sıra dışı kılar. Meteorlar saniyede yaklaşık 35 km ile görece yavaştır ve çoğu beyaz, sarı ya da yeşilimsi parlak çizgiler bırakır. Çıkış noktası İkizler takımyıldızı akşamdan doğduğu için yağmur gece boyu izlenebilir, en verimli saatler gece yarısı ile sabaha karşı ikidir. 9 Aralık'taki Yeni Ay'dan sonra ince hilal akşam erkenden battığı için bu yıl gökyüzü çok karanlık olacak.

Kaynak: timeanddate.com – İkizler (Geminid)

Diğer

Kış gündönümü: yılın en uzun gecesi

Astronomik an; gözlem gerektirmez

Kuzey yarım kürede kış, 21 Aralık 23:50'de (TRT) başlıyor. Bu anda Güneş, gökyüzündeki yıllık yolculuğunda en güney noktasına, Oğlak dönencesinin tam üstüne ulaşır. Sonuç: yılın en kısa gündüzü ve en uzun gecesi. İstanbul'da gündüz yaklaşık 9 saat 15 dakikaya iner.

Mevsimlerin nedeni Dünya'nın Güneş'e uzaklığı değil, dönme ekseninin yaklaşık 23,4 derece eğik olmasıdır. Hatta Dünya, Güneş'e en yakın noktasına (günberi) her yıl ocak başında, yani kuzeyde kışın ortasında gelir. Gündönümünden sonra günler önce çok yavaş, ardından giderek hızlanarak uzar. Bir ilginç ayrıntı: en erken gün batımı gündönümünden birkaç gün önce, en geç gün doğumu ise birkaç gün sonra gerçekleşir; bunun nedeni Dünya'nın yörüngesinin eliptik olması ve eksen eğikliğinin birlikte yarattığı "zaman denklemi"dir.

Kaynak: timeanddate.com – Mevsimler (İstanbul)

Meteor yağmuru

Küçük Ayı (Ursid) meteor yağmuru

Bitiş: 23 Aralık 2026, 06:00

Kuzey yarım küreden; bu yıl dolunaya yakın Ay ışığı gözlemi zorlaştırıyor

Küçük Ayı meteor yağmuru 17–26 Aralık arasında etkin; tepe anı 23 Aralık 01:08 (TRT). Kaynağı 8P/Tuttle kuyruklu yıldızı. Meteorların çıkış noktası Kutup Yıldızı'nın yakınında, Küçük Ayı takımyıldızındadır; bu bölge Türkiye'den bütün gece ufkun üstünde kaldığı için yağmur akşamdan sabaha izlenebilir.

Normal yıllarda saatte yaklaşık 10 meteorluk mütevazı bir yağmurdur ve çoğu zaman bir hafta önceki İkizler yağmurunun gölgesinde kalır. Bu yıl ek bir dezavantaj var: dolunay 24 Aralık'ta olduğu için tepe gecesinde neredeyse dolunay parlaklığında bir Ay gökyüzünde olacak ve sönük meteorları bastıracak. Yine de kuzey yönüne, Ay'ı arkanıza alacak şekilde bakarsanız birkaç parlak meteor yakalayabilirsiniz.

Kaynak: timeanddate.com – Küçük Ayı (Ursid)

Ay evresi / süper ay

Süper Ay: yılın Dünya'ya en yakın dolunayı

Tüm Türkiye'den; 23 ve 24 Aralık geceleri

24 Aralık 04:28'deki (TRT) dolunay, Ay'ın yörüngesinde Dünya'ya en yakın noktası olan yerberiye çok yakın bir zamanda gerçekleşiyor. Ay'ın merkezinin Dünya'nın merkezine 360.000 km'den yakın olduğu dolunaylar "süper ay" olarak anılıyor. Bu terim resmî bir astronomi terimi değil; ilk kez 1979'da kullanılmış popüler bir adlandırma.

Süper ay, yılın en uzak dolunayına (mikro ay) göre yaklaşık yüzde 14 daha büyük ve yüzde 30 kadar daha parlak görünür. Ancak bu fark, iki görüntü yan yana konmadan gözle fark edilmesi zor bir farktır. Kış dolunayı gökyüzünde yükseğe çıktığı için gece yarısı neredeyse tepenizde olacak. Ay'ın Dünya'ya yakın olması gelgitleri de bir miktar güçlendirir; kıyı bölgelerinde bu günlerde gelgit genliği olağandan biraz yüksektir.

Kaynak: timeanddate.com – Süper Ay

Gezegen görünürlüğü

Venüs "Çoban Yıldızı" olarak sabah gökyüzünde en yüksekte

Bitiş: 3 Ocak 2027, 07:45

Tüm Türkiye'den çıplak gözle, gün doğumundan önce güneydoğuda

Venüs 3 Ocak'ta en büyük batı uzanımına ulaşıyor: sabah gökyüzünde Güneş'ten en uzak göründüğü an. Ekim sonunda Güneş ile Dünya'nın arasından geçen (aşağı kavuşum) gezegen, o tarihten bu yana sabah gökyüzünde yükseliyordu. Bu günlerde gün doğumundan üç-dört saat önce doğar ve Ay'dan sonra gece gökyüzünün en parlak cismidir; halk arasında "Çoban Yıldızı" ya da "Sabah Yıldızı" denmesi bundandır.

En büyük uzanımda Venüs, teleskopta tam yarım daire, yani ilk dördün Ay gibi görünür. Evreleri Galileo'nun 1610'da gözlediği ve Güneş merkezli sistemi destekleyen en güçlü kanıtlardan biri olmuştu. Küçük bir teleskopla da bu yarım daireyi görebilirsiniz. Venüs, kalın ve yoğun bulutlarla kaplı olduğu için yüzeyini göremeyiz; gördüğümüz parlaklık bu bulutların güneş ışığını yansıtmasından gelir.

Kaynak: timeanddate.com – Venüs

Meteor yağmuru

Dörtlük (Quadrantid) meteor yağmuru: kısa ama güçlü tepe

Bitiş: 4 Ocak 2027, 06:45

Kuzey yarım küreden; şafaktan önce kuzeydoğu yönü

Dörtlük meteor yağmuru 28 Aralık – 12 Ocak arasında etkin; tepe anı 4 Ocak 06:22 (TRT). Bu yağmurun en belirgin özelliği tepesinin çok dar olmasıdır: en yoğun dönem yalnızca birkaç saat sürer. İdeal koşullarda saatte 80'e yakın meteor görülebilir; ancak bu sayıya yalnızca tepe anına denk gelen, gökyüzü çok karanlık yerlerdeki gözlemciler ulaşır.

Adını, artık kullanılmayan eski bir takımyıldızdan, Quadrans Muralis'ten (Duvar Çeyreği) alır; çıkış noktası bugün Çoban (Boötes) takımyıldızının sınırlarındadır. Kaynağı büyük olasılıkla 2003 EH1 adlı cisimdir. Bu yıl tepe anı sabaha karşıya denk geldiği ve Ay incelen bir hilal olduğu için Türkiye'den gözlem koşulları iyi. Ocak gecesi dondurucu olabilir; uyku tulumu ya da battaniye, termos ve uzanılabilecek bir şezlong işinizi kolaylaştırır.

Kaynak: timeanddate.com – Dörtlük (Quadrantid)

Ay evresi / süper ay

Ocak dolunayı

Tüm Türkiye'den; 22 Ocak akşamı doğarken

Ay, 22 Ocak öğleden sonra 15:17'de dolunay evresine ulaşıyor; aynı akşam gün batımından kısa süre sonra doğu ufkundan yükselecek. Ocak dolunayları yılın en yükseğe çıkan dolunaylarındandır: Güneş'in kışın gökyüzünde alçak bir yay çizmesinin tersine, dolunay gece yarısı neredeyse tepeye yakın bir noktadan geçer ve karla kaplı yerlerde manzarayı neredeyse gündüz gibi aydınlatır.

Bu gece Ay'ın hemen yakınında parlak bir nokta görürseniz, büyük olasılıkla bir gezegendir; gezegenler yıldızların aksine kırpışmadan, sabit bir ışıkla parlar. Dolunay fotoğrafı çekmek isteyenler için ipucu: Ay doğduktan sonraki ilk yarım saat, gökyüzünde hâlâ biraz alacakaranlık ışığı varken çekilen kareler hem ön planı hem de Ay'ın ayrıntılarını aynı karede tutmayı kolaylaştırır.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Gezegen görünürlüğü

Jüpiter karşı konumda: dev gezegen ve dört büyük uydusu

Bitiş: 11 Şubat 2027, 06:30

Tüm Türkiye'den çıplak gözle; uydular için dürbün yeter

Jüpiter 11 Şubat'ta karşı konumda; bu, gezegenin yıl içinde Dünya'ya en yakın ve en parlak olduğu, akşamdan sabaha bütün gece görülebildiği dönemdir. Venüs sabah gökyüzünde olduğu için bu günlerde akşam gökyüzünün en parlak "yıldızı" Jüpiter olacak. Karşı konum yaklaşık her 13 ayda bir tekrarlanır.

Sabit tutulan bir dürbün (bir duvara ya da tripoda dayayın) Jüpiter'in yanında dizilmiş dört küçük ışık noktasını gösterir: Galileo'nun 1610'da keşfettiği İo, Europa, Ganymedes ve Kallisto uyduları. Uyduların dizilişi gece içinde bile değişir; birkaç saat arayla bakarak bu hareketi kendiniz görebilirsiniz. Küçük bir teleskop gezegenin bulut kuşaklarını, iyi bir hava ve sabırla Büyük Kırmızı Leke'yi de gösterebilir. Karşı konumdan sonraki haftalar da en az bu gece kadar iyidir.

Kaynak: timeanddate.com – Jüpiter

Gezegen görünürlüğü

Mars karşı konumda: Kızıl Gezegen bütün gece görünür

Bitiş: 20 Şubat 2027, 06:30

Tüm Türkiye'den çıplak gözle; turuncu-kırmızı, kırpışmayan ışık

Mars 19 Şubat'ta karşı konuma geliyor. Dünya, Mars'ı yaklaşık 780 günde bir, yani iki yılı biraz aşan aralıklarla "sollar"; bu dönemde Mars gün batımında doğar, gece yarısı en yükseğe çıkar ve sabah batar. Onu, gökyüzündeki diğer parlak cisimlerden belirgin turuncu-kırmızı renginden kolayca ayırt edebilirsiniz.

Bu yılki karşı konum, Mars'ın yörüngesinin Güneş'e uzak kesiminde gerçekleştiği için (afel karşı konumu) gezegen, 2018 ya da 2020'deki yakın karşı konumlara göre bizden daha uzakta, daha küçük ve daha sönük olacak. Yine de birkaç hafta boyunca gökyüzünün en dikkat çekici cisimlerinden biri olarak kalır. Küçük bir teleskopla, hava sakin olduğunda kutup başlığını ve koyu yüzey bölgelerini seçmek mümkündür; en iyi sonuç için gezegenin yüksekte olduğu gece yarısı saatlerini seçin.

Kaynak: timeanddate.com – Mars

Ay tutulması

Yarı gölge Ay tutulması (ve şubat dolunayı)

Bitiş: 21 Şubat 2027, 04:13

Tüm Türkiye'den; en belirgin an 02:12 civarı, Ay'ın bir kenarında hafif kararma

21 Şubat gecesi Ay, Dünya'nın yarı gölgesinden (penumbra) geçiyor. Tutulma 00:12'de başlıyor, en büyük evre 02:12'de, bitiş 04:13'te (İstanbul saatiyle). Bir yarı gölge tutulmasında Ay, Dünya'nın tam gölgesine (umbra) girmez; Güneş'in yalnızca bir kısmı Dünya tarafından örtüldüğü için Ay'ın yüzeyi biraz kararır.

Bu tutulma sıradan bir yarı gölge tutulmasından daha ilginç: Ay'ın kenarı, tam gölgenin sınırına neredeyse değecek kadar yaklaşıyor. Bu nedenle en büyük evre sırasında Ay'ın bir kenarında belirgin, dumanlı bir kararma gözle fark edilebilir; tutulmanın başı ve sonu ise neredeyse hiç fark edilmez. En iyi deneyim için 01:30–03:00 arasında Ay'a birkaç dakika arayla bakın ya da sabit ayarlarla fotoğraf çekip kareleri karşılaştırın. Bu gece aynı zamanda dolunay (02:23).

Kaynak: timeanddate.com – İstanbul yerel tutulma hesabı; NASA tutulma kataloğu

Diğer

İlkbahar ekinoksu: gece ile gündüz eşitleniyor

Astronomik an; gözlem gerektirmez

Kuzey yarım kürede ilkbahar 20 Mart 23:24'te (TRT) başlıyor. Bu anda Güneş, gökyüzündeki yıllık yolunda gök ekvatorunu güneyden kuzeye doğru keser. Ekinoks günlerinde Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar; bu yüzden ekinoks, yön bulmak için yılın en iyi iki gününden biridir.

"Gece ile gündüz eşit" ifadesi yaklaşık olarak doğrudur. Gerçekte ekinoks günü gündüz birkaç dakika daha uzundur; çünkü gün doğumu ve batımı Güneş'in merkezine göre değil üst kenarına göre tanımlanır ve atmosfer ışığı kırarak Güneş'i ufkun biraz altındayken görünür kılar. Gece ile gündüzün gerçekten eşit olduğu gün, Türkiye'de ekinoksa birkaç gün kalaydı. Bu tarihten sonra kuzey yarım kürede gündüzler, eylül ekinoksuna kadar gecelerden uzun olacak.

Kaynak: timeanddate.com – Mevsimler (İstanbul)

Ay evresi / süper ay

Mart dolunayı

Tüm Türkiye'den; 22 Mart akşamı doğarken

Ay, 22 Mart 13:43'te dolunay evresine ulaşıyor. İlkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunay, takvim tarihinde de önemli bir rol oynar: Hristiyan dünyasında Paskalya'nın tarihi bu dolunaya göre belirlenir. Bu, binlerce yıllık takvim sistemlerinin gökyüzüne ne kadar sıkı bağlı olduğunu gösteren güzel bir örnek.

Ekinoks dönemindeki dolunaylar gökyüzünde orta yükseklikte bir yay çizer. Ay'ın dolunay evresinde yüzeyinde neden çok az gölge göründüğünü merak ediyorsanız: Güneş ışığı Ay'a bizim baktığımız yönden geldiği için kraterlerin gölgeleri kısalır. Krater ve dağları en iyi, Güneş ışığının yan geldiği ilk ve son dördün evrelerinde, aydınlık ile karanlık bölgenin sınırına (terminatör) bakarak görürsünüz. Bu dolunayda ise parlak ve koyu bölgelerin (denizlerin) deseni ön plandadır.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Nisan dolunayı

Tüm Türkiye'den; 20 Nisan akşamından itibaren

Ay, 21 Nisan gece 01:27'de dolunay evresine ulaşıyor; yani dolunayı izlemek için en iyi zaman 20 Nisan akşamından gece yarısını geçen saatlere kadar. Bu dolunay, iki gün sonra tepe yapacak olan Lir (Lyrid) meteor yağmurunun gözlemini de olumsuz etkileyecek: parlak Ay ışığı sönük meteorları görünmez kılar.

Ay'ı gözlemenin pek bilinmeyen bir yolu, dolunay evresinde "Ay'daki tavşan" ya da "Ay'daki yüz" gibi desenleri oluşturan karanlık bölgeleri incelemektir. Bu bölgeler, milyarlarca yıl önce büyük çarpışma havzalarını dolduran koyu bazalt lav akıntılarıdır. İlk gözlemciler onları su sanıp "deniz" (mare) adını vermiştir; Apollo 11'in indiği Huzur Denizi (Mare Tranquillitatis) bunlardan biridir ve dolunayda çıplak gözle bile seçilebilir.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Meteor yağmuru

Lir (Lyrid) meteor yağmuru

Bitiş: 23 Nisan 2027, 05:15

Tüm Türkiye'den; bu yıl dolunay sonrası parlak Ay ışığı gözlemi zorlaştırıyor

Lir meteor yağmuru 14–30 Nisan arasında etkin; tepe anı 23 Nisan 04:45 (TRT). Bilinen en eski meteor yağmurlarından biridir: Çinli gözlemcilerin kayıtları yaklaşık 2.700 yıl öncesine uzanır. Kaynağı, Güneş çevresindeki turunu yaklaşık 415 yılda tamamlayan C/1861 G1 Thatcher kuyruklu yıldızıdır.

Tipik bir yılda saatte 15–20 meteor görülür; meteorlar saniyede yaklaşık 49 km hızla gelir ve zaman zaman parlak ateş topları üretir. Çıkış noktası, gökyüzünün en parlak yıldızlarından Vega'nın bulunduğu Çalgı (Lir) takımyıldızında; gece ilerledikçe yükselir, bu yüzden en iyi saatler sabaha karşıdır. Bu yıl iki gün önceki dolunay nedeniyle Ay ışığı güçlü olacak; parlak meteorları yakalamak için Ay'ı bir binanın ya da ağacın arkasında bırakacak bir gözlem noktası seçin.

Kaynak: timeanddate.com – Lir (Lyrid)

Meteor yağmuru

Eta Kova (Eta Aquariid) meteor yağmuru: karanlık bir Yeni Ay gecesinde

Bitiş: 6 Mayıs 2027, 05:15

Türkiye'den şafak öncesi, güneydoğu ufku açık yerlerden; 6 ve 7 Mayıs sabahları

Eta Kova meteor yağmuru 19 Nisan – 28 Mayıs arasında etkin; tepe anı 6 Mayıs 18:16 (TRT), bu yüzden en iyi gözlem 6 ve 7 Mayıs sabahları, şafaktan önceki saatlerdir. Ekim ayındaki Orionidler gibi bu yağmurun kaynağı da Halley kuyruklu yıldızıdır: Dünya yılda iki kez Halley'in toz kuşağından geçer.

Meteorlar saniyede yaklaşık 66 km ile hızlıdır ve uzun, ince izler bırakır. Çıkış noktası Kova takımyıldızında, sabaha karşı ancak doğuyor; bu yüzden yağmur güney yarım kürede daha zengindir (ideal koşullarda saatte 50 meteor). Türkiye'den çıkış noktası alçak kaldığı için saatte 10–20 meteor daha gerçekçi bir beklenti. Buna karşılık ufkun hemen üstünden gelen, atmosferde yatay kayan uzun "sıyırıcı" meteorlar bu yağmurun en güzel sürprizleridir. 6 Mayıs Yeni Ay olduğu için gökyüzü tamamen karanlık olacak.

Kaynak: timeanddate.com – Eta Kova (Eta Aquariid)

Ay evresi / süper ay

Mayıs dolunayı

Tüm Türkiye'den; 20 Mayıs akşamı doğarken

Ay, 20 Mayıs 13:59'da dolunay evresine ulaşıyor. Yaza doğru dolunaylar gökyüzünde giderek alçalır: Güneş'in yazın yüksekte dolaşmasının tersine, dolunay bu mevsimde gece boyunca güneyde, ufka yakın bir yay çizer. Ufka yakın Ay'ın ışığı atmosferde daha uzun yol aldığı için bu dolunaylar daha sıcak, sarı-turuncu tonlarda görünür.

Alçak bir dolunay, Ay'ın denizin üzerinde parıldayan bir yol çizdiği o tanıdık manzara için de en uygun zamandır; güneye bakan bir kıyıdan (örneğin Akdeniz kıyılarından) bu görüntü özellikle etkileyicidir. Ay'a bakarken şunu hatırlamak da ilginç: Ay her yıl Dünya'dan yaklaşık 3,8 cm uzaklaşıyor. Bu ölçüm, Apollo astronotlarının Ay yüzeyine bıraktığı yansıtıcılara lazer gönderilerek on yıllardır yapılıyor.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Haziran dolunayı

Tüm Türkiye'den; 18 Haziran akşamından itibaren, güneyde alçakta

Ay, 19 Haziran sabaha karşı 03:44'te dolunay evresine ulaşıyor; en iyi izleme zamanı 18 Haziran akşamı ve gecesi. Yaz gündönümüne iki gün kala gerçekleşen bu dolunay, yılın en alçak dolunaylarından biridir: Güneş gökyüzünün en yüksek noktasında dolaşırken, onun tam karşısındaki dolunay en alçak yayı çizer.

Kısa yaz geceleri ve alçak dolunay birleşince Ay, gece boyunca ufkun yalnızca birkaç on derece üstünde dolaşır. Bu, Ay'ı ön planda bir manzarayla birlikte fotoğraflamak için yılın en kolay zamanlarından biridir. Bir de gözlem önerisi: dolunaydan sonraki akşamlarda Ay her gün yaklaşık 50 dakika daha geç doğar. Birkaç akşam arka arkaya aynı yerden bakarak bu kaymayı kendiniz izleyebilirsiniz.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Diğer

Yaz gündönümü: yılın en uzun günü

Astronomik an; gözlem gerektirmez

Kuzey yarım kürede yaz, 21 Haziran 17:10'da (TRT) başlıyor. Bu anda Güneş, gökyüzündeki yıllık yolculuğunun en kuzey noktasına, Yengeç dönencesinin üstüne ulaşır. İstanbul'da gündüz yaklaşık 15 saate çıkar; Türkiye'nin doğusu ile batısı arasında gün doğumu saatinde yaklaşık bir saatlik fark vardır: Hakkâri'de Güneş, Edirne'den bir saate yakın önce doğar.

Gündönümü, Güneş'in öğle vakti gökyüzündeki yüksekliğinin değişmeyi bir süreliğine "durdurduğu" an anlamına gelir; Latincedeki solstitium ("Güneş'in durması") adı buradan gelir. En sıcak günlerin genellikle gündönümünden haftalar sonra yaşanmasının nedeni, denizlerin ve karaların ısıyı yavaş biriktirip yavaş vermesidir. Bu gecikmeye "mevsimsel gecikme" denir.

Kaynak: timeanddate.com – Mevsimler (İstanbul)

Ay evresi / süper ay

Temmuz dolunayı

Tüm Türkiye'den; 18 Temmuz akşamı doğarken

Ay, 18 Temmuz 18:44'te dolunay evresine ulaşıyor ve aynı akşam gün batımından kısa süre sonra güneydoğu ufkundan doğuyor. Yaz dolunayları, sıcak ve nemli havanın atmosferdeki pus ile birleşmesi sayesinde doğarken çoğu zaman belirgin bir turuncu renk taşır.

Ay'ın bu evresinde, gece göğünün sönük yıldızlarını ve Samanyolu'nu görmek neredeyse imkânsızdır. Samanyolu fotoğrafı ya da derin gökyüzü gözlemi planlıyorsanız, dolunaydan yaklaşık bir hafta önce ya da bir hafta sonra (Yeni Ay'a yakın) geceleri seçin. Bunun yerine dolunay gecesi Ay yüzeyinin ışın sistemlerini dürbünle inceleyebilirsiniz: Tycho ve Kopernik kraterlerinden yüzlerce kilometre uzanan parlak çizgiler, çarpışmalarda fırlayan malzemenin izleridir.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Güneş tutulması

Güneş tutulması: Türkiye'den parçalı, Mısır'dan tam

Bitiş: 2 Ağustos 2027, 14:01

Tüm Türkiye'den parçalı; güneyde daha derin. Yalnızca tutulma gözlüğüyle bakın

2 Ağustos 2027'de yüzyılın en uzun tam Güneş tutulmalarından biri yaşanıyor: tam tutulma şeridi Fas, İspanya'nın güneyi, Cezayir, Libya, Mısır, Suudi Arabistan ve Yemen'den geçiyor; Mısır'ın Luksor kenti yakınlarında tam evre 6 dakikayı aşıyor. Türkiye tam tutulma şeridinin dışında kalsa da ülkenin her yerinden derin bir parçalı tutulma görülecek.

Yerel saatler ve en büyük evrede Güneş'in örtülme oranı (büyüklük): İstanbul'da başlangıç 11:27, en büyük evre 12:39 (0,665), bitiş 13:50; Ankara'da 11:34, 12:46 (0,646), 13:57; Antalya'da 11:29, 12:46 (0,761), 14:01. Güneye indikçe tutulma derinleşir. Öğle saatlerinde Güneş yüksekte olacağı için ufuk engeli sorun olmaz.

Güneş'e asla çıplak gözle, güneş gözlüğüyle, filtresiz dürbün ya da teleskopla bakmayın; yüzde 90 örtülmüş bir Güneş bile göze kalıcı hasar verebilir. ISO 12312-2 standardına uygun tutulma gözlüğü kullanın ya da bir kartona açılmış küçük bir delikle Güneş'in görüntüsünü yere düşüren iğne deliği yöntemini deneyin. Ağaç yapraklarının arasından süzülen ışık da yere hilal biçimli onlarca küçük Güneş görüntüsü düşürür.

Kaynak: timeanddate.com – İstanbul, Ankara, Antalya yerel hesapları; NASA tutulma kataloğu

Meteor yağmuru

Perseid meteor yağmuru: yazın en sevilen gök olayı

Bitiş: 13 Ağustos 2027, 05:30

Tüm Türkiye'den çıplak gözle; gece yarısından sonra, karanlık yerlerde

Perseidler 17 Temmuz – 24 Ağustos arasında etkin; tepe anı 13 Ağustos 11:18 (TRT). Tepe gündüze denk geldiği için en iyi gece 12–13 Ağustos; 13–14 Ağustos gecesi de verimli olacak. İdeal koşullarda saatte 100'e yakın meteor görülebilir. Kaynağı, Güneş çevresindeki turunu yaklaşık 133 yılda tamamlayan 109P/Swift-Tuttle kuyruklu yıldızıdır.

Perseid meteorları saniyede yaklaşık 59 km hızla gelir; parlak ateş topları ve birkaç saniye görülebilen izler bırakmalarıyla bilinir. Çıkış noktası Perseus takımyıldızında, kuzeydoğuda; gece ilerledikçe yükselir ve en yoğun saatler sabaha karşıdır. 9 Ağustos'taki ilk dördün Ay gece yarısı civarında batacağı için tepe saatleri karanlık bir gökyüzünde geçecek. Şehir ışıklarından en az 30–40 km uzaklaşmak, gördüğünüz meteor sayısını birkaç katına çıkarır.

Kaynak: timeanddate.com – Perseidler

Ay evresi / süper ay

Ağustos dolunayı

Tüm Türkiye'den; 16 ve 17 Ağustos akşamları

Ay, 17 Ağustos sabahı 10:28'de dolunay evresine ulaşıyor; en iyi izleme zamanları 16 ve 17 Ağustos akşamları, Ay doğarken. Aynı gün dünyanın başka bir bölgesinde (Pasifik ve Amerika kıtaları) çok hafif bir yarı gölge Ay tutulması yaşanacak; ancak tutulma sırasında Ay Türkiye'de ufkun altında olduğu için buradan izlenemez.

Bu dolunaydan iki hafta önce, 2 Ağustos'ta bir Güneş tutulması yaşanmıştı. Tutulmaların böyle yaklaşık iki haftalık çiftler hâlinde gelmesi bir rastlantı değildir: Ay'ın yörünge düzlemi Dünya'nınkine yaklaşık 5 derece eğik olduğu için tutulmalar yalnızca Güneş, Ay'ın yörüngesinin Dünya'nınkiyle kesiştiği noktalara (düğümlere) yakınken olabilir. Yılda iki kez gelen bu dönemlere "tutulma mevsimi" denir.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Eylül dolunayı (Hasat Ayı)

Tüm Türkiye'den; 15 Eylül akşamından itibaren

Ay, 16 Eylül gece 02:03'te dolunay evresine ulaşıyor. Sonbahar ekinoksuna (23 Eylül) en yakın dolunay olduğu için geleneksel olarak "Hasat Ayı" adını taşır. Adın arkasında gerçek bir gökyüzü olayı var: bu dönemde Ay'ın yörüngesi akşam ufkuna dar bir açıyla yaklaştığı için Ay, dolunaydan sonraki birkaç akşam her gün olağan 50 dakika yerine çok daha kısa bir gecikmeyle doğar.

Sonuç, gün batımının hemen ardından art arda birkaç akşam aydınlık bir Ay'ın gökyüzünde olmasıdır; elektrikten önceki çağlarda bu fazladan ışık, çiftçilerin hasadı akşam saatlerinde sürdürmesine yardım ederdi. 15 Eylül akşamından başlayarak birkaç gün boyunca Ay'ın doğuş saatini not ederseniz bu etkiyi kendiniz ölçebilirsiniz.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Diğer

Sonbahar ekinoksu

Astronomik an; gözlem gerektirmez

Kuzey yarım kürede sonbahar 23 Eylül 09:01'de (TRT) başlıyor. Güneş bu anda gök ekvatorunu kuzeyden güneye doğru keser; gece ile gündüz yaklaşık eşitlenir ve bu tarihten sonra geceler, mart ekinoksuna kadar gündüzlerden uzun olur. Ekinoks günü Güneş tam doğudan doğar ve tam batıdan batar.

Ekinoks dönemlerinin daha az bilinen bir etkisi kutup ışıklarıyla ilgilidir: Dünya'nın manyetik alanı ile Güneş rüzgârının etkileşimi ekinokslar civarında genellikle daha kolay gerçekleşir; bu yüzden kuzey ışıkları istatistiksel olarak mart ve eylül aylarında daha sık görülür. Türkiye kutup ışıkları için genellikle çok güneyde kalsa da, çok güçlü manyetik fırtınalarda (Mayıs 2024'te olduğu gibi) ülkenin kuzeyinden kırmızımsı bir ışıltı görülebilir.

Kaynak: timeanddate.com – Mevsimler (İstanbul)

Gezegen görünürlüğü

Neptün karşı konumda: Güneş Sistemi'nin en uzak gezegeni

Yalnızca dürbün ya da teleskopla; karanlık yerlerden

Neptün 28 Eylül'de karşı konumda: Dünya'ya en yakın olduğu ve bütün gece görülebildiği dönem. Ancak "yakın" burada görecelidir; Neptün yaklaşık 4,3 milyar kilometre uzaklıktadır ve Güneş'ten çıkan ışık ona dört saatten uzun sürede ulaşır. Çıplak gözle görülemeyecek kadar sönük olan tek gezegendir.

Neptün'ü bulmak için bir gökyüzü uygulamasıyla konumunu belirleyip iyi bir dürbün ya da küçük bir teleskopla o bölgeyi taramak gerekir; yıldızlardan ayrılması zor, hafif mavimsi bir nokta olarak görünür. Neptün, keşfinden önce varlığı matematikle öngörülen ilk gezegendir: Uranüs'ün yörüngesindeki açıklanamayan sapmalardan yola çıkan hesaplar sayesinde 1846'da teleskopla, öngörülen konuma çok yakın bir yerde bulunmuştur.

Kaynak: timeanddate.com – Neptün