Bilim
Mit mi Gerçek mi?
Yaygın inanışları kaynaklarıyla değerlendiriyoruz. Karta tıklayınca açıklama ve kaynaklar açılır.
-
"Yıldırım aynı yere iki kez düşmez"
Mit
Bu söz gündelik dilde "talihsizlik tekrarlanmaz" anlamında kullanılsa da fiziksel olarak tam tersi doğrudur: yıldırım aynı yere defalarca düşebilir, hatta bazı yerlere düzenli ola…
Açıklama ve Kaynaklar: Yıldırım aynı yere iki kez düşmez -
"Mevsimler, Dünya Güneş'e yaklaşıp uzaklaştığı için oluşur"
Mit
Bu, en yaygın bilimsel yanılgılardan biridir ve ilk bakışta çok mantıklı görünür: Güneş'e yakınken sıcak, uzakken soğuk. Ama tek bir gerçek bu açıklamayı çürütmeye yeter: Dünya, G…
Açıklama ve Kaynaklar: Mevsimler, Dünya Güneş'e yaklaşıp uzaklaştığı için oluşur -
"Uzayda yerçekimi yoktur, astronotlar bu yüzden süzülür"
Mit
Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotların süzüldüğünü gören çoğu kişi, orada yerçekimi olmadığını düşünür. Oysa istasyonun dolaştığı yaklaşık 400 km yükseklikte Dünya'nın çe…
Açıklama ve Kaynaklar: Uzayda yerçekimi yoktur, astronotlar bu yüzden süzülür -
"Çin Seddi uzaydan çıplak gözle görülebilen tek insan yapımı yapıdır"
Mit
Bu iddia ders kitaplarına, bilgi yarışmalarına ve hatta bazı reklamlara kadar girmiştir; ama iki açıdan yanlıştır. Birincisi, Çin Seddi Ay'dan kesinlikle görülmez. İkincisi, alçak…
Açıklama ve Kaynaklar: Çin Seddi uzaydan çıplak gözle görülebilen tek insan yapımı yapıdır -
"Ay'ın "karanlık yüzü" hiç güneş ışığı almaz"
Mit
Ay'ın Dünya'dan hiç göremediğimiz bir yüzü olduğu doğrudur; ama bu yüz karanlık değildir. Doğru adı "uzak yüz"dür ve en az bizim gördüğümüz yüz kadar güneş ışığı alır. Ay'ın hep …
Açıklama ve Kaynaklar: Ay'ın "karanlık yüzü" hiç güneş ışığı almaz -
"Kara delikler çevresindeki her şeyi bir elektrik süpürgesi gibi içine çeker"
Mit
Bilimkurgu filmleri kara delikleri, yakınından geçen her şeyi yutan kozmik girdaplar gibi gösterir. Gerçekte kara delikler etraflarını "emmez"; uzaktan bakıldığında kütleçekim etk…
Açıklama ve Kaynaklar: Kara delikler çevresindeki her şeyi bir elektrik süpürgesi gibi içine çeker -
"Beynimizin yalnızca yüzde 10'unu kullanırız"
Mit
Filmlerin, kişisel gelişim kitaplarının ve reklamların sevdiği bu fikir, "kullanılmayan yüzde 90'ı açarsak olağanüstü yeteneklere kavuşuruz" vaadine dayanır. Ne yazık ki beyin bil…
Açıklama ve Kaynaklar: Beynimizin yalnızca yüzde 10'unu kullanırız -
"Evrim kuramına göre insanlar şempanzelerden evrimleşti"
Mit
Evrim kuramı sık sık "insan maymundan geldi" diye özetlenir ve bu özet, kuramı hem savunanlar hem eleştirenler arasında büyük bir yanlış anlamaya yol açar. Evrim biyolojisinin söy…
Açıklama ve Kaynaklar: Evrim kuramına göre insanlar şempanzelerden evrimleşti -
"Antibiyotikler grip ve soğuk algınlığına iyi gelir"
Mit
Grip ve soğuk algınlığı virüslerin neden olduğu hastalıklardır; antibiyotikler ise bakterilere karşı etkilidir ve virüslere hiçbir etki yapmaz. Bu yüzden antibiyotik, gribi ya da …
Açıklama ve Kaynaklar: Antibiyotikler grip ve soğuk algınlığına iyi gelir -
""Deprem havası" diye bir şey vardır; sıcak ve durgun havalarda deprem olur"
Mit
Türkiye'de büyük depremlerin ardından "o gün de hava çok sıcak ve durgundu" ya da "deprem havası var" gibi sözler sık duyulur. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) bu konuda aç…
Açıklama ve Kaynaklar: "Deprem havası" diye bir şey vardır; sıcak ve durgun havalarda deprem olur -
"Hayvanlar depremleri önceden hisseder"
Kanıtlanmadı
Büyük depremlerden önce köpeklerin havladığına, kuşların tedirgin uçuştuğuna, hayvanların kaçışmaya çalıştığına dair anlatılar tarih boyunca pek çok ülkede kaydedilmiştir. USGS de…
Açıklama ve Kaynaklar: Hayvanlar depremleri önceden hisseder -
"Sıcak su, soğuk sudan daha hızlı donar (Mpemba etkisi)"
Kanıtlanmadı
Bu iddia sezgilerimize ters düşse de çok eskidir: Aristoteles'ten Francis Bacon'a ve Descartes'a kadar pek çok düşünür benzer gözlemlerden söz etmiştir. Modern adını, 1960'larda T…
Açıklama ve Kaynaklar: Sıcak su, soğuk sudan daha hızlı donar (Mpemba etkisi) -
"Bukalemunlar bulundukları ortamın rengine bürünmek için renk değiştirir"
Kısmen doğru
Bukalemunların renk değiştirdiği doğrudur; ama bunu çoğunlukla kamuflaj için, yani bulundukları yere uyum sağlamak için yaptıkları yaygın bir yanılgıdır. Hızlı ve çarpıcı renk değ…
Açıklama ve Kaynaklar: Bukalemunlar bulundukları ortamın rengine bürünmek için renk değiştirir