Ara

Hoş geldinizYazıları kaydedin, yazar ve konu takip edin.

Mit mi Gerçek mi?

"Sıcak su, soğuk sudan daha hızlı donar (Mpemba etkisi)"

Hüküm: Kanıtlanmadı

Bu iddia sezgilerimize ters düşse de çok eskidir: Aristoteles'ten Francis Bacon'a ve Descartes'a kadar pek çok düşünür benzer gözlemlerden söz etmiştir. Modern adını, 1960'larda Tanzanya'da dondurma yaparken sıcak karışımın soğuk olandan önce donduğunu fark eden ve bunu bir fizik profesörüyle birlikte yayımlayan öğrenci Erasto Mpemba'dan alır.

İlk bakışta termodinamiğe aykırı gibi görünse de değildir; çünkü iki su örneği yalnızca sıcaklık bakımından farklı değildir. Sıcak su daha hızlı buharlaşarak kütle kaybedebilir, içindeki çözünmüş gazlar farklıdır, kap içinde farklı akıntılar oluşabilir ve su "aşırı soğuma" denen, sıfırın altına düştüğü halde donmadığı bir duruma farklı biçimde girebilir. Bu etkenlerin her biri belirli koşullarda sıcak suyun avantaj kazanmasına yol açabilir.

Sorun, etkinin güvenilir biçimde tekrarlanamamasıdır. Cambridge Üniversitesi'nden Henry Burridge ve Paul Linden 2016'da Scientific Reports'ta yayımlanan çalışmalarında önceki deneyleri incelemiş ve suyu dikkatle kontrol edilmiş koşullarda soğutan kendi deneylerini yapmıştır. Vardıkları sonuç: anlamlı bir Mpemba etkisi gözlemini destekleyen kanıt bulunmuyor. Etkiyi gördüğünü söyleyen deneylerde ise sıcaklığın ölçüldüğü noktadaki küçük farklar gibi ölçüm ayrıntılarının sonuçları büyük ölçüde değiştirebildiği görülmüştür.

Fizikçiler bu arada farklı sistemlerde (örneğin bazı kristallerde ve parçacık sistemlerinde) Mpemba'ya benzer "sıcak olanın daha hızlı soğuması" davranışlarını teorik ve deneysel olarak incelemeyi sürdürüyor. Ama mutfaktaki su için bugünkü en güvenilir yanıt şudur: kanıtlanmadı. Evde denemek isterseniz, aynı kaplar ve aynı miktarda suyla, sonucun ölçüm noktasına ne kadar duyarlı olduğunu kendiniz görebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Burridge & Linden (2016), Scientific Reports – Mpemba etkisini sorgulamak

Son güncelleme: 2 Ekim 2026

Aramayı açmak için / · kapatmak için Esc