CRISPR

CRISPR, bakterilerin virüslere karşı geliştirdiği bir savunma sisteminden uyarlanmış bir gen düzenleme teknolojisidir. Bakteriler, kendilerine saldıran virüslerin DNA'sından parçaları kendi genomlarında özel bir bölgede saklar; bu parçalar daha sonra Cas adlı enzimlere bir "aranan listesi" gibi rehberlik eder ve aynı virüs yeniden saldırdığında DNA'sı tanınıp kesilir.

2012'de Emmanuelle Charpentier ve Jennifer Doudna bu sistemin, özellikle Cas9 enziminin, laboratuvarda istenen herhangi bir DNA dizisini hedefleyecek şekilde programlanabileceğini gösterdi. Bilim insanları, kısa bir rehber RNA tasarlayarak Cas9'u genomdaki belirli bir noktaya yönlendirebiliyor ve DNA'yı orada kesebiliyor. Hücre bu kesiği onarırken genin işlevi bozulabiliyor ya da araya yeni bir dizi eklenebiliyor. Charpentier ve Doudna bu çalışmayla 2020 Nobel Kimya Ödülü'nü aldı.

CRISPR, önceki yöntemlere göre çok daha ucuz, hızlı ve kolay olduğu için biyoloji araştırmalarını kısa sürede dönüştürdü. 2023'te orak hücre anemisi ve beta talasemi için CRISPR'a dayalı ilk tedaviler onay aldı. Teknoloji tarımda hastalıklara dayanıklı bitkiler geliştirmek için de kullanılıyor. Bununla birlikte, sonraki kuşaklara aktarılacak biçimde insan embriyolarının düzenlenmesi, ciddi etik ve güvenlik kaygıları nedeniyle pek çok ülkede yasaklıdır ve bilim dünyasında yoğun biçimde tartışılmaktadır.