Ekinoks

Ekinoks, Güneş'in gökyüzündeki yıllık yolunda gök ekvatorunu, yani Dünya'nın ekvatorunun gökyüzüne izdüşümünü kestiği andır. Yılda iki kez gerçekleşir: 20–21 Mart civarında (kuzey yarım kürede ilkbaharın başlangıcı) ve 22–23 Eylül civarında (sonbaharın başlangıcı). Adı Latince "eşit gece" anlamına gelir.

Ekinoks günlerinde Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar ve öğle vakti ekvatordaki bir gözlemcinin tam tepesinden geçer. Bu sırada Dünya'nın her iki yarım küresi de Güneş'ten eşit ışık alır; bu yüzden gece ve gündüz yeryüzünün hemen her yerinde yaklaşık 12'şer saattir. Gerçekte ekinoks günü gündüz birkaç dakika daha uzundur; çünkü gün doğumu ve batımı Güneş'in üst kenarına göre sayılır ve atmosferdeki kırılma Güneş'i ufkun biraz altındayken bile görünür kılar.

Ekinokslar insanlık tarihi boyunca takvimlerin dayanak noktalarından biri olmuştur. Nevruz, mart ekinoksunda kutlanan bir yeni yıl ve bahar bayramıdır. Göbeklitepe'den Maya piramitlerine kadar pek çok antik yapının ekinoks ya da gündönümü günlerinde Güneş'in konumuyla ilişkili olabileceği öne sürülür; bu iddiaların bir kısmı tartışmalıdır, ancak ekinoksun gözle izlenebilir bir takvim işareti olarak kullanıldığı kesindir.