Fosil

Fosil, geçmiş jeolojik dönemlerde yaşamış canlıların kayaçlarda korunmuş kalıntıları ya da izleridir. Bir canlının fosilleşebilmesi için genellikle öldükten kısa süre sonra çamur, kum ya da volkanik kül gibi tortullarla örtülmesi gerekir. Zamanla tortullar kayaya dönüşürken kemik ve kabuk gibi sert dokulardaki mineraller, yeraltı sularıyla taşınan başka minerallerle yer değiştirebilir; böylece canlının biçimi taşta korunur.

Fosil türleri çok çeşitlidir. Kemik, diş ve kabuk gibi vücut fosillerinin yanında, canlının davranışını gösteren iz fosilleri de vardır: dinozor ayak izleri, yuvalar, hatta fosilleşmiş dışkılar. Kehribar içinde hapsolmuş böcekler, buzullarda donmuş mamutlar ve katran çukurlarında korunmuş hayvanlar ise dokuların bile korunabildiği istisnai örneklerdir.

Fosilleşme son derece nadir gerçekleşen bir süreçtir; ölen canlıların çok küçük bir kısmı fosil olarak korunur ve bunların da çok azı bulunur. Bu yüzden fosil kaydı eksiktir ve sert dokulu, tortul ortamlarda yaşayan canlılar lehine çarpıktır. Buna rağmen fosiller, yaşamın Dünya'daki yaklaşık 3,5 milyar yıllık tarihinin, kitlesel yok oluşların ve türlerin nasıl değiştiğinin en doğrudan kanıtlarıdır. Kuşların dinozorlardan evrimleştiğini gösteren tüylü dinozor fosilleri ya da balıklardan kara hayvanlarına geçişi belgeleyen Tiktaalik, bu kanıtların en çarpıcıları arasındadır. Fosillerin yaşları ise içinde bulundukları kayaç katmanlarının radyometrik yöntemlerle tarihlenmesiyle belirlenir.