Gündönümü

Gündönümü, Güneş'in gökyüzündeki yıllık hareketinde en kuzey ya da en güney noktasına ulaştığı andır. Kuzey yarım kürede 20–21 Haziran civarındaki yaz gündönümü yılın en uzun gündüzünü, 21–22 Aralık civarındaki kış gündönümü ise yılın en uzun gecesini getirir. Güney yarım kürede durum tam tersidir.

Gündönümünün nedeni, Dünya'nın dönme ekseninin yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,4 derece eğik olmasıdır. Haziran gündönümünde kuzey yarım küre Güneş'e en çok eğik olduğu konumdadır ve Güneş öğle vakti Yengeç dönencesinin tam tepesindedir; aralık gündönümünde ise Güneş Oğlak dönencesinin tepesindedir. Kutup dairelerinin ötesinde gündönümleri, Güneş'in hiç batmadığı "beyaz geceler" ya da hiç doğmadığı kutup gecesi anlamına gelir.

Adı, Güneş'in öğle yüksekliğinin değişimini bir süreliğine durdurup yön değiştirmesinden gelir; Latince karşılığı solstitium da "Güneş'in durması" demektir. Bir ilginç ayrıntı: en sıcak ve en soğuk günler genellikle gündönümlerinden haftalar sonra yaşanır. Bunun nedeni, okyanusların ve karaların ısıyı yavaş biriktirip yavaş bırakmasıdır; bu gecikmeye mevsimsel gecikme denir.