Hakem değerlendirmesi

Hakem değerlendirmesi, bir araştırma makalesinin bilimsel dergide yayımlanmadan önce, aynı alanda çalışan ve genellikle yazarlara kimliği bildirilmeyen bağımsız uzmanlar tarafından incelenmesi sürecidir. Hakemler, çalışmanın yönteminin uygun olup olmadığını, sonuçların verilerle desteklenip desteklenmediğini, önceki çalışmaların doğru değerlendirilip değerlendirilmediğini ve sonuçların abartılıp abartılmadığını sorgular. Dergi editörü, hakem raporlarına dayanarak makaleyi kabul eder, düzeltme ister ya da reddeder.

Bu süreç, bilimin kendi kendini denetleme mekanizmalarından biridir ve haberlerde geçen bir bulgunun güvenilirliğini değerlendirirken önemli bir işarettir. "Hakemli bir dergide yayımlanmış" bir çalışma, en azından uzmanlardan oluşan bir eleği geçmiştir. Buna karşın basın bültenleri, konferans sunumları ve henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş "ön baskılar" (preprint) dikkatle okunmalıdır; özellikle COVID-19 salgını döneminde pek çok ön baskı, değerlendirme tamamlanmadan geniş kitlelere ulaşmıştı.

Hakem değerlendirmesi kusursuz değildir. Hakemler verilerin tamamını yeniden üretmez, kasıtlı sahtekârlığı her zaman yakalayamaz ve kendi önyargıları olabilir. Bilimdeki asıl güvence, sonuçların farklı ekipler tarafından tekrar edilebilmesidir. Bu yüzden tek bir çalışma ne kadar dikkat çekici olursa olsun, bilim insanları bir sonucun sağlamlığını, bağımsız çalışmaların aynı yöne işaret etmesiyle değerlendirir.