Hipotez

Hipotez, bir olguyu açıklamak için öne sürülen ve gözlem ya da deneyle sınanabilecek bir önermedir. Bilimsel bir hipotezin en önemli özelliği yanlışlanabilir olmasıdır: hangi gözlemin onu çürüteceği önceden belirtilebilmelidir. "Bu ilaç kan basıncını düşürür" bir hipotezdir; çünkü ilacı alan ve almayan gruplarda kan basıncı ölçülerek sınanabilir. Buna karşın hiçbir gözlemin çürütemeyeceği bir iddia, ne kadar ilgi çekici olursa olsun, bilimsel bir hipotez sayılmaz.

Bilimsel yöntemde hipotez, gözlemler ile deneyler arasındaki köprüdür. Bir araştırmacı bir olguyu gözler, onu açıklayabilecek bir hipotez kurar, bu hipotezden yola çıkarak sınanabilir öngörüler türetir ve bu öngörüleri deneylerle karşılaştırır. Sonuçlar öngörüyle uyuşmazsa hipotez değiştirilir ya da terk edilir; uyuşursa hipotez güç kazanır ama hiçbir zaman kesin olarak "kanıtlanmış" sayılmaz, yalnızca şimdilik desteklenmiş olur. İstatistiksel testlerde kullanılan "sıfır hipotezi" ise ilgilenilen etkinin olmadığını varsayan karşılaştırma noktasıdır.

Gündelik dilde "kuram" ile "hipotez" sık sık eş anlamlı kullanılır; bilimde ise aralarında önemli bir fark vardır. Bilimsel bir kuram (örneğin evrim kuramı ya da genel görelilik), çok sayıda bağımsız gözlem ve deneyle defalarca sınanmış, geniş bir olgu yelpazesini açıklayan ve öngörü gücü kanıtlanmış bir açıklama çerçevesidir. Bu yüzden "bu sadece bir teori" ifadesi, bilimsel anlamda kuramların gücünü küçümseyen bir yanlış anlamaya dayanır.