Sözlük
Işık yaymayan, soğurmayan ya da yansıtmayan ama kütleçekim etkisinden varlığı anlaşılan madde türü.
Karanlık madde, ışıkla etkileşmediği için doğrudan görülemeyen ama kütleçekim etkileriyle varlığı anlaşılan bir madde türüdür. Bugünkü hesaplara göre evrendeki toplam madde ve enerjinin yaklaşık yüzde 27'si karanlık madde, yalnızca yaklaşık yüzde 5'i ise yıldızları, gezegenleri ve bizi oluşturan sıradan maddedir. Geri kalan yaklaşık yüzde 68'lik pay, evrenin hızlanarak genişlemesinden sorumlu tutulan karanlık enerjidir.
Karanlık maddenin ilk güçlü kanıtları galaksilerin dönüşünden geldi. 1970'lerde Vera Rubin ve meslektaşları, sarmal galaksilerin dış bölgelerindeki yıldızların beklenenden çok daha hızlı döndüğünü gösterdi; görünen madde bu yıldızları yerinde tutmaya yetmiyordu. Galaksi kümelerinin arkasındaki uzak cisimlerin ışığının bükülmesi (kütleçekimsel merceklenme) ve evrenin ilk ışığı olan kozmik mikrodalga artalan ışımasındaki desenler de aynı sonuca işaret eder.
Karanlık maddenin neyden oluştuğu bilinmiyor. En güçlü adaylar, henüz keşfedilmemiş ve sıradan maddeyle çok zayıf etkileşen parçacıklardır. Yeraltındaki dedektörler, parçacık hızlandırıcıları ve uzay teleskopları bu parçacıkları on yıllardır arıyor; şimdiye dek doğrudan bir saptama yapılamadı. Karanlık maddenin doğasını anlamak, günümüz fiziğinin en büyük açık sorularından biridir.
Diğer yazılışlar: karanlık maddenin, karanlık maddeyi, karanlık maddeden
Kaynak: NASA – Karanlık madde
Basında "Tanrı parçacığı" diye anılan Higgs bozonu, 2012'de CERN'de keşfedildi ve bir yıl sonra Nobel getirdi. Higgs alanının parçacıklara nasıl kütle kazandırdığını, keşfin nasıl yapıldığını ve bugün hâlâ cevap bekleyen soruları anlatıyoruz.
Dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı LHC, 27 Haziran 2026'da son demetlerini boşaltıp dört yıl sürecek bir yenileme dönemine girdi. Yüksek Işınlıklı LHC'nin neyi değiştireceğini, makinenin nasıl çalıştığını ve Türkiye'nin CERN'deki yerini anlatıyoruz.
