Katalizör

Katalizör, kimyasal bir tepkimenin hızını artıran ama tepkime sonunda kendisi değişmeden kalan maddedir. Katalizörler tepkimenin sonucunu ya da ne kadar ürün oluşacağını değiştirmez; yalnızca tepkimenin gerçekleşmesi için gereken enerji eşiğini (aktivasyon enerjisini) düşürerek, ona daha kolay bir yol açarlar. Bunu bir dağı aşmak yerine onun içinden açılmış bir tünelden geçmeye benzetebiliriz.

Katalizörler modern hayatın her yerindedir. Kimya endüstrisindeki süreçlerin büyük çoğunluğu katalizör kullanır. Havadaki azottan amonyak üretilen Haber-Bosch süreci, demir bazlı bir katalizör sayesinde gerçekleşir ve dünyadaki gübre üretiminin temelidir; bu sürecin dünya nüfusunun önemli bir kısmını besleyecek tarımsal üretimi mümkün kıldığı kabul edilir. Otomobillerin egzoz sistemindeki katalitik konvertörler ise platin, paladyum ve rodyum gibi metaller yardımıyla zehirli gazları daha az zararlı gazlara dönüştürür.

Canlılarda katalizör görevini enzimler üstlenir. Sindirimden DNA kopyalanmasına kadar vücuttaki tepkimelerin çoğu enzimler olmadan yaşamı sürdürmeye yetmeyecek kadar yavaş gerçekleşirdi; bazı enzimler tepkimeleri milyonlarca kat hızlandırır. Bugün kimyagerler, daha az enerji harcayan ve daha az atık üreten "yeşil" süreçler için yeni katalizörler tasarlıyor; havadaki karbondioksiti yakıta ya da hammaddeye dönüştürmek ve sudan verimli hidrojen üretmek bu araştırmaların öncelikli hedefleri arasında.