Sözlük
Kütleçekim dalgası
Büyük kütleli cisimlerin hızlanarak hareket etmesiyle uzay-zamanın dokusunda ışık hızıyla yayılan dalgalanmalar.
Kütleçekim dalgaları, Einstein'ın genel görelilik kuramının öngördüğü, uzay-zamanın dokusunda ışık hızıyla yayılan dalgalanmalardır. Genel göreliliğe göre kütle, uzay-zamanı büker; büyük kütleli cisimler hızlanarak hareket ettiğinde ise bu bükülme, durgun bir göle atılan taşın çıkardığı halkalar gibi dışarı doğru yayılır. Bir kütleçekim dalgası geçerken aradaki uzaklıklar bir yönde çok az uzar, ona dik yönde çok az kısalır.
Einstein bu dalgaları 1916'da öngördü ama etkilerinin ölçülemeyecek kadar küçük olacağını düşünüyordu. Gerçekten de en güçlü kaynaklardan gelen dalgalar bile Dünya'ya ulaştığında, kilometrelerce uzunluktaki bir mesafeyi bir protonun çapının binde biri kadar değiştirir. Bu inanılmaz hassasiyete ancak ABD'deki LIGO gözlemevlerinin dört kilometrelik lazer kollu dedektörleriyle ulaşılabildi. 14 Eylül 2015'te LIGO, 1,3 milyar yıl önce birleşen iki kara delikten gelen dalgaları ilk kez doğrudan saptadı. Rainer Weiss, Barry Barish ve Kip Thorne bu başarıyla 2017 Nobel Fizik Ödülü'nü aldı.
Kütleçekim dalgaları evrene açılmış yeni bir penceredir; ışık yaymayan kara delik çiftlerini "duymamızı" sağlar. Bugün LIGO, Avrupa'daki Virgo ve Japonya'daki KAGRA dedektörleri yüzlerce birleşme kaydetti. 2017'de iki nötron yıldızının birleşmesinin hem kütleçekim dalgalarıyla hem de teleskoplarla aynı anda gözlenmesi, çoklu haberci astronomi denen yeni bir dönemi başlattı.
Diğer yazılışlar: kütleçekim dalgaları, kütleçekim dalgalarının, kütleçekimsel dalga, gravitasyonel dalga, yerçekimi dalgası