Randomize kontrollü çalışma

Randomize kontrollü çalışma, bir tedavinin ya da müdahalenin gerçekten işe yarayıp yaramadığını anlamak için kullanılan bilimsel deney tasarımıdır. Katılımcılar kura gibi rastgele bir yöntemle en az iki gruba ayrılır: biri sınanan tedaviyi alır, öteki (kontrol grubu) ise plasebo ya da mevcut standart tedaviyi. Daha sonra gruplardaki sonuçlar karşılaştırılır.

Rastgele dağıtım bu tasarımın kalbidir. Gruplar rastgele oluşturulduğunda yaş, cinsiyet, yaşam tarzı, hastalığın şiddeti gibi sonucu etkileyebilecek bütün özellikler, bilinenler de bilinmeyenler de, gruplara yaklaşık eşit dağılır. Böylece gruplar arasında ortaya çıkan fark, büyük olasılıkla tedavinin kendisinden kaynaklanır. Çift kör çalışmalarda ne katılımcılar ne de onları değerlendiren araştırmacılar kimin hangi grupta olduğunu bilir; bu da beklentilerin ve plasebo etkisinin sonuçları çarpıtmasını önler.

Yeni ilaçlar genellikle birkaç aşamalı klinik araştırmalardan geçer: küçük gruplarda güvenliğin sınandığı ilk aşamalardan, binlerce kişinin katıldığı büyük randomize çalışmalara kadar. Gözlemsel çalışmalar (insanların davranışlarını değiştirmeden izleyen araştırmalar) da çok değerlidir; ancak "kahve içenler daha uzun yaşıyor" gibi bir bulgu, bu ilişkinin başka etkenlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını tek başına ayırt edemez. Bir sağlık haberinin dayandığı çalışmanın randomize kontrollü olup olmadığını sormak, haberi değerlendirmenin en pratik yollarından biridir.