Sözlük
Bilinen temel parçacıkları ve kütleçekim dışındaki üç temel kuvveti açıklayan, deneylerle defalarca doğrulanmış kuram.
Standart Model, maddenin bilinen en temel yapı taşlarını ve bunlar arasındaki etkileşimleri açıklayan kuramdır. 20. yüzyılın ikinci yarısında pek çok fizikçinin katkısıyla şekillenmiştir ve bugüne kadar sayısız deneyde son derece yüksek doğrulukla sınanmıştır.
Modele göre madde iki aile temel parçacıktan oluşur: kuarklar ve leptonlar. Proton ve nötronlar üçer kuarktan oluşur; elektron ve nötrinolar ise lepton ailesindendir. Parçacıklar arasındaki kuvvetler, kuvvet taşıyıcı parçacıklarla aktarılır: elektromanyetik kuvveti foton, atom çekirdeklerini bir arada tutan güçlü kuvveti gluonlar, radyoaktif bozunmalardan sorumlu zayıf kuvveti ise W ve Z bozonları taşır. Higgs bozonu da modelin parçacıklara kütle kazandıran mekanizmasının parçasıdır ve 2012'deki keşfi modelin son eksik parçasını tamamlamıştır.
Başarısına rağmen Standart Model eksiksiz değildir. Dört temel kuvvetten biri olan kütleçekimi içermez; evrendeki maddenin büyük kısmını oluşturan karanlık maddeyi ve evrenin hızlanarak genişlemesini açıklayamaz; nötrinoların neden kütleli olduğunu da başlangıçta öngörmemiştir. Ayrıca evrende maddenin neden karşı maddeden çok daha fazla olduğu sorusunu yanıtsız bırakır. Bu nedenle fizikçiler, Standart Model'i daha kapsamlı bir kuramın düşük enerjilerdeki çok başarılı bir yaklaşımı olarak görür ve onun ötesindeki fiziği aramayı sürdürür.
Diğer yazılışlar: Standart Model'in, Standart Modeli, parçacık fiziğinin Standart Modeli
Kaynak: CERN – Standart Model
Altın kaplı 18 aynası, tenis kortu büyüklüğünde güneş kalkanı ve Dünya'dan 1,5 milyon kilometre uzaktaki konumuyla James Webb, kızılötesi ışıkta evrenin ilk galaksilerine bakıyor. Teleskobun nasıl çalıştığını ve ilk yıllarının en önemli bulgularını derledik.
Basında "Tanrı parçacığı" diye anılan Higgs bozonu, 2012'de CERN'de keşfedildi ve bir yıl sonra Nobel getirdi. Higgs alanının parçacıklara nasıl kütle kazandırdığını, keşfin nasıl yapıldığını ve bugün hâlâ cevap bekleyen soruları anlatıyoruz.
Dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı LHC, 27 Haziran 2026'da son demetlerini boşaltıp dört yıl sürecek bir yenileme dönemine girdi. Yüksek Işınlıklı LHC'nin neyi değiştireceğini, makinenin nasıl çalıştığını ve Türkiye'nin CERN'deki yerini anlatıyoruz.
Her saniye vücudunuzdan milyarlarca nötrino geçiyor ve neredeyse hiçbiri iz bırakmıyor. Bu "hayalet parçacıkları" yakalamak için Antarktika buzunun ve Akdeniz'in derinliklerine dev dedektörler kuruldu. 2025'te açıklanan rekor nötrino dahil, nötrino astronomisinin bugününü anlatıyoruz.
