Gökyüzü Takvimi

Ay evresi / süper ay

Ekim dolunayı (Avcı Ayı)

Tüm Türkiye'den; 25 ve 26 Ekim akşamları doğarken

Ay tam dolunay evresine 26 Ekim sabahı 07:11'de ulaşıyor. Bu anda Ay ufkun altında olduğu için dolunayı izlemenin en iyi zamanı 25 ve 26 Ekim akşamları, Ay doğu ufkundan yükselirken. Kuzey yarım kürede sonbahar ekinoksundan sonraki ikinci dolunaya geleneksel olarak "Avcı Ayı" denir; adı, hasattan sonra açılan tarlalarda gece avlanmaya elverişli ışığından gelir.

Ufka yakın Ay'ın daha büyük görünmesi bir göz yanılmasıdır (Ay yanılsaması): Ay'ın açısal boyutu ufukta ve tepede aynıdır. Fotoğraf çekecekseniz, Ay doğarken yakındaki bir bina, minare ya da tepe gibi bir ön planı kadraja almak ölçek duygusu verir. Dürbünle bakarsanız, dolunayda gölgeler kısaldığı için kraterlerden çok parlak ışın sistemleri (örneğin Tycho kraterinden yayılan çizgiler) dikkat çeker.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2026)

Ay evresi / süper ay

Kasım dolunayı

Tüm Türkiye'den; gün batımında doğu ufkunda

Ay, 24 Kasım akşamı 17:53'te dolunay evresine ulaşıyor; bu saatlerde Güneş batarken Ay da doğu ufkundan yükseliyor. Bu, dolunayın tam anını gökyüzünde görebileceğimiz ender durumlardan biri. Kış yaklaştıkça dolunaylar gökyüzünde daha yükseğe çıkar: Güneş'in kışın alçakta kalmasının tam tersine, gece yarısı dolunayı yazın ufka yakın, kışın ise neredeyse tepemizdedir.

Bu dolunay, bir ay sonraki süper aya göre biraz uzakta olsa da yine Dünya'ya ortalamadan yakın. Ay'ın Dünya'ya uzaklığı yörüngesinin eliptik olması yüzünden yaklaşık 356.000 ile 406.000 km arasında değişir. Akşam yürüyüşüne çıkanlar için Ay doğarken turuncu tonda görünür; bunun nedeni ışığın atmosferde uzun yol alırken mavinin saçılıp kırmızı-turuncunun bize ulaşmasıdır.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2026)

Ay evresi / süper ay

Süper Ay: yılın Dünya'ya en yakın dolunayı

Tüm Türkiye'den; 23 ve 24 Aralık geceleri

24 Aralık 04:28'deki (TRT) dolunay, Ay'ın yörüngesinde Dünya'ya en yakın noktası olan yerberiye çok yakın bir zamanda gerçekleşiyor. Ay'ın merkezinin Dünya'nın merkezine 360.000 km'den yakın olduğu dolunaylar "süper ay" olarak anılıyor. Bu terim resmî bir astronomi terimi değil; ilk kez 1979'da kullanılmış popüler bir adlandırma.

Süper ay, yılın en uzak dolunayına (mikro ay) göre yaklaşık yüzde 14 daha büyük ve yüzde 30 kadar daha parlak görünür. Ancak bu fark, iki görüntü yan yana konmadan gözle fark edilmesi zor bir farktır. Kış dolunayı gökyüzünde yükseğe çıktığı için gece yarısı neredeyse tepenizde olacak. Ay'ın Dünya'ya yakın olması gelgitleri de bir miktar güçlendirir; kıyı bölgelerinde bu günlerde gelgit genliği olağandan biraz yüksektir.

Kaynak: timeanddate.com – Süper Ay

Ay evresi / süper ay

Ocak dolunayı

Tüm Türkiye'den; 22 Ocak akşamı doğarken

Ay, 22 Ocak öğleden sonra 15:17'de dolunay evresine ulaşıyor; aynı akşam gün batımından kısa süre sonra doğu ufkundan yükselecek. Ocak dolunayları yılın en yükseğe çıkan dolunaylarındandır: Güneş'in kışın gökyüzünde alçak bir yay çizmesinin tersine, dolunay gece yarısı neredeyse tepeye yakın bir noktadan geçer ve karla kaplı yerlerde manzarayı neredeyse gündüz gibi aydınlatır.

Bu gece Ay'ın hemen yakınında parlak bir nokta görürseniz, büyük olasılıkla bir gezegendir; gezegenler yıldızların aksine kırpışmadan, sabit bir ışıkla parlar. Dolunay fotoğrafı çekmek isteyenler için ipucu: Ay doğduktan sonraki ilk yarım saat, gökyüzünde hâlâ biraz alacakaranlık ışığı varken çekilen kareler hem ön planı hem de Ay'ın ayrıntılarını aynı karede tutmayı kolaylaştırır.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Mart dolunayı

Tüm Türkiye'den; 22 Mart akşamı doğarken

Ay, 22 Mart 13:43'te dolunay evresine ulaşıyor. İlkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunay, takvim tarihinde de önemli bir rol oynar: Hristiyan dünyasında Paskalya'nın tarihi bu dolunaya göre belirlenir. Bu, binlerce yıllık takvim sistemlerinin gökyüzüne ne kadar sıkı bağlı olduğunu gösteren güzel bir örnek.

Ekinoks dönemindeki dolunaylar gökyüzünde orta yükseklikte bir yay çizer. Ay'ın dolunay evresinde yüzeyinde neden çok az gölge göründüğünü merak ediyorsanız: Güneş ışığı Ay'a bizim baktığımız yönden geldiği için kraterlerin gölgeleri kısalır. Krater ve dağları en iyi, Güneş ışığının yan geldiği ilk ve son dördün evrelerinde, aydınlık ile karanlık bölgenin sınırına (terminatör) bakarak görürsünüz. Bu dolunayda ise parlak ve koyu bölgelerin (denizlerin) deseni ön plandadır.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Nisan dolunayı

Tüm Türkiye'den; 20 Nisan akşamından itibaren

Ay, 21 Nisan gece 01:27'de dolunay evresine ulaşıyor; yani dolunayı izlemek için en iyi zaman 20 Nisan akşamından gece yarısını geçen saatlere kadar. Bu dolunay, iki gün sonra tepe yapacak olan Lir (Lyrid) meteor yağmurunun gözlemini de olumsuz etkileyecek: parlak Ay ışığı sönük meteorları görünmez kılar.

Ay'ı gözlemenin pek bilinmeyen bir yolu, dolunay evresinde "Ay'daki tavşan" ya da "Ay'daki yüz" gibi desenleri oluşturan karanlık bölgeleri incelemektir. Bu bölgeler, milyarlarca yıl önce büyük çarpışma havzalarını dolduran koyu bazalt lav akıntılarıdır. İlk gözlemciler onları su sanıp "deniz" (mare) adını vermiştir; Apollo 11'in indiği Huzur Denizi (Mare Tranquillitatis) bunlardan biridir ve dolunayda çıplak gözle bile seçilebilir.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Mayıs dolunayı

Tüm Türkiye'den; 20 Mayıs akşamı doğarken

Ay, 20 Mayıs 13:59'da dolunay evresine ulaşıyor. Yaza doğru dolunaylar gökyüzünde giderek alçalır: Güneş'in yazın yüksekte dolaşmasının tersine, dolunay bu mevsimde gece boyunca güneyde, ufka yakın bir yay çizer. Ufka yakın Ay'ın ışığı atmosferde daha uzun yol aldığı için bu dolunaylar daha sıcak, sarı-turuncu tonlarda görünür.

Alçak bir dolunay, Ay'ın denizin üzerinde parıldayan bir yol çizdiği o tanıdık manzara için de en uygun zamandır; güneye bakan bir kıyıdan (örneğin Akdeniz kıyılarından) bu görüntü özellikle etkileyicidir. Ay'a bakarken şunu hatırlamak da ilginç: Ay her yıl Dünya'dan yaklaşık 3,8 cm uzaklaşıyor. Bu ölçüm, Apollo astronotlarının Ay yüzeyine bıraktığı yansıtıcılara lazer gönderilerek on yıllardır yapılıyor.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Haziran dolunayı

Tüm Türkiye'den; 18 Haziran akşamından itibaren, güneyde alçakta

Ay, 19 Haziran sabaha karşı 03:44'te dolunay evresine ulaşıyor; en iyi izleme zamanı 18 Haziran akşamı ve gecesi. Yaz gündönümüne iki gün kala gerçekleşen bu dolunay, yılın en alçak dolunaylarından biridir: Güneş gökyüzünün en yüksek noktasında dolaşırken, onun tam karşısındaki dolunay en alçak yayı çizer.

Kısa yaz geceleri ve alçak dolunay birleşince Ay, gece boyunca ufkun yalnızca birkaç on derece üstünde dolaşır. Bu, Ay'ı ön planda bir manzarayla birlikte fotoğraflamak için yılın en kolay zamanlarından biridir. Bir de gözlem önerisi: dolunaydan sonraki akşamlarda Ay her gün yaklaşık 50 dakika daha geç doğar. Birkaç akşam arka arkaya aynı yerden bakarak bu kaymayı kendiniz izleyebilirsiniz.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Temmuz dolunayı

Tüm Türkiye'den; 18 Temmuz akşamı doğarken

Ay, 18 Temmuz 18:44'te dolunay evresine ulaşıyor ve aynı akşam gün batımından kısa süre sonra güneydoğu ufkundan doğuyor. Yaz dolunayları, sıcak ve nemli havanın atmosferdeki pus ile birleşmesi sayesinde doğarken çoğu zaman belirgin bir turuncu renk taşır.

Ay'ın bu evresinde, gece göğünün sönük yıldızlarını ve Samanyolu'nu görmek neredeyse imkânsızdır. Samanyolu fotoğrafı ya da derin gökyüzü gözlemi planlıyorsanız, dolunaydan yaklaşık bir hafta önce ya da bir hafta sonra (Yeni Ay'a yakın) geceleri seçin. Bunun yerine dolunay gecesi Ay yüzeyinin ışın sistemlerini dürbünle inceleyebilirsiniz: Tycho ve Kopernik kraterlerinden yüzlerce kilometre uzanan parlak çizgiler, çarpışmalarda fırlayan malzemenin izleridir.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Ağustos dolunayı

Tüm Türkiye'den; 16 ve 17 Ağustos akşamları

Ay, 17 Ağustos sabahı 10:28'de dolunay evresine ulaşıyor; en iyi izleme zamanları 16 ve 17 Ağustos akşamları, Ay doğarken. Aynı gün dünyanın başka bir bölgesinde (Pasifik ve Amerika kıtaları) çok hafif bir yarı gölge Ay tutulması yaşanacak; ancak tutulma sırasında Ay Türkiye'de ufkun altında olduğu için buradan izlenemez.

Bu dolunaydan iki hafta önce, 2 Ağustos'ta bir Güneş tutulması yaşanmıştı. Tutulmaların böyle yaklaşık iki haftalık çiftler hâlinde gelmesi bir rastlantı değildir: Ay'ın yörünge düzlemi Dünya'nınkine yaklaşık 5 derece eğik olduğu için tutulmalar yalnızca Güneş, Ay'ın yörüngesinin Dünya'nınkiyle kesiştiği noktalara (düğümlere) yakınken olabilir. Yılda iki kez gelen bu dönemlere "tutulma mevsimi" denir.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)

Ay evresi / süper ay

Eylül dolunayı (Hasat Ayı)

Tüm Türkiye'den; 15 Eylül akşamından itibaren

Ay, 16 Eylül gece 02:03'te dolunay evresine ulaşıyor. Sonbahar ekinoksuna (23 Eylül) en yakın dolunay olduğu için geleneksel olarak "Hasat Ayı" adını taşır. Adın arkasında gerçek bir gökyüzü olayı var: bu dönemde Ay'ın yörüngesi akşam ufkuna dar bir açıyla yaklaştığı için Ay, dolunaydan sonraki birkaç akşam her gün olağan 50 dakika yerine çok daha kısa bir gecikmeyle doğar.

Sonuç, gün batımının hemen ardından art arda birkaç akşam aydınlık bir Ay'ın gökyüzünde olmasıdır; elektrikten önceki çağlarda bu fazladan ışık, çiftçilerin hasadı akşam saatlerinde sürdürmesine yardım ederdi. 15 Eylül akşamından başlayarak birkaç gün boyunca Ay'ın doğuş saatini not ederseniz bu etkiyi kendiniz ölçebilirsiniz.

Kaynak: timeanddate.com – Ay evreleri (İstanbul, 2027)