Takvim
Gökyüzü Takvimi
Saatler Türkiye saatidir. Görünürlük hava durumuna ve bulunduğunuz yere göre değişebilir; her olayın kaynağı altında.
Kasım 2026
-
24.11.202617:53
Ay evresi / süper ay
Kasım dolunayı
Ay, 24 Kasım akşamı 17:53'te dolunay evresine ulaşıyor; bu saatlerde Güneş batarken Ay da doğu ufkundan yükseliyor. Bu, dolunayın tam anını gökyüzünde görebileceğimiz ender durumlardan biri. Kış yaklaştıkça dolunaylar gökyüzünde daha yükseğe çıkar: Güneş'in kışın alçakta kalmasının tam tersine, gece yarısı dolunayı yazın ufka yakın, kışın ise neredeyse tepemizdedir.
Bu dolunay, bir ay sonraki süper aya göre biraz uzakta olsa da yine Dünya'ya ortalamadan yakın. Ay'ın Dünya'ya uzaklığı yörüngesinin eliptik olması yüzünden yaklaşık 356.000 ile 406.000 km arasında değişir. Akşam yürüyüşüne çıkanlar için Ay doğarken turuncu tonda görünür; bunun nedeni ışığın atmosferde uzun yol alırken mavinin saçılıp kırmızı-turuncunun bize ulaşmasıdır.
Aralık 2026
-
24.12.202604:28
Ay evresi / süper ay
Süper Ay: yılın Dünya'ya en yakın dolunayı
24 Aralık 04:28'deki (TRT) dolunay, Ay'ın yörüngesinde Dünya'ya en yakın noktası olan yerberiye çok yakın bir zamanda gerçekleşiyor. Ay'ın merkezinin Dünya'nın merkezine 360.000 km'den yakın olduğu dolunaylar "süper ay" olarak anılıyor. Bu terim resmî bir astronomi terimi değil; ilk kez 1979'da kullanılmış popüler bir adlandırma.
Süper ay, yılın en uzak dolunayına (mikro ay) göre yaklaşık yüzde 14 daha büyük ve yüzde 30 kadar daha parlak görünür. Ancak bu fark, iki görüntü yan yana konmadan gözle fark edilmesi zor bir farktır. Kış dolunayı gökyüzünde yükseğe çıktığı için gece yarısı neredeyse tepenizde olacak. Ay'ın Dünya'ya yakın olması gelgitleri de bir miktar güçlendirir; kıyı bölgelerinde bu günlerde gelgit genliği olağandan biraz yüksektir.
Ocak 2027
-
22.01.202715:17
Ay evresi / süper ay
Ocak dolunayı
Ay, 22 Ocak öğleden sonra 15:17'de dolunay evresine ulaşıyor; aynı akşam gün batımından kısa süre sonra doğu ufkundan yükselecek. Ocak dolunayları yılın en yükseğe çıkan dolunaylarındandır: Güneş'in kışın gökyüzünde alçak bir yay çizmesinin tersine, dolunay gece yarısı neredeyse tepeye yakın bir noktadan geçer ve karla kaplı yerlerde manzarayı neredeyse gündüz gibi aydınlatır.
Bu gece Ay'ın hemen yakınında parlak bir nokta görürseniz, büyük olasılıkla bir gezegendir; gezegenler yıldızların aksine kırpışmadan, sabit bir ışıkla parlar. Dolunay fotoğrafı çekmek isteyenler için ipucu: Ay doğduktan sonraki ilk yarım saat, gökyüzünde hâlâ biraz alacakaranlık ışığı varken çekilen kareler hem ön planı hem de Ay'ın ayrıntılarını aynı karede tutmayı kolaylaştırır.
Mart 2027
-
22.03.202713:43
Ay evresi / süper ay
Mart dolunayı
Ay, 22 Mart 13:43'te dolunay evresine ulaşıyor. İlkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunay, takvim tarihinde de önemli bir rol oynar: Hristiyan dünyasında Paskalya'nın tarihi bu dolunaya göre belirlenir. Bu, binlerce yıllık takvim sistemlerinin gökyüzüne ne kadar sıkı bağlı olduğunu gösteren güzel bir örnek.
Ekinoks dönemindeki dolunaylar gökyüzünde orta yükseklikte bir yay çizer. Ay'ın dolunay evresinde yüzeyinde neden çok az gölge göründüğünü merak ediyorsanız: Güneş ışığı Ay'a bizim baktığımız yönden geldiği için kraterlerin gölgeleri kısalır. Krater ve dağları en iyi, Güneş ışığının yan geldiği ilk ve son dördün evrelerinde, aydınlık ile karanlık bölgenin sınırına (terminatör) bakarak görürsünüz. Bu dolunayda ise parlak ve koyu bölgelerin (denizlerin) deseni ön plandadır.
Nisan 2027
-
21.04.202701:27
Ay evresi / süper ay
Nisan dolunayı
Ay, 21 Nisan gece 01:27'de dolunay evresine ulaşıyor; yani dolunayı izlemek için en iyi zaman 20 Nisan akşamından gece yarısını geçen saatlere kadar. Bu dolunay, iki gün sonra tepe yapacak olan Lir (Lyrid) meteor yağmurunun gözlemini de olumsuz etkileyecek: parlak Ay ışığı sönük meteorları görünmez kılar.
Ay'ı gözlemenin pek bilinmeyen bir yolu, dolunay evresinde "Ay'daki tavşan" ya da "Ay'daki yüz" gibi desenleri oluşturan karanlık bölgeleri incelemektir. Bu bölgeler, milyarlarca yıl önce büyük çarpışma havzalarını dolduran koyu bazalt lav akıntılarıdır. İlk gözlemciler onları su sanıp "deniz" (mare) adını vermiştir; Apollo 11'in indiği Huzur Denizi (Mare Tranquillitatis) bunlardan biridir ve dolunayda çıplak gözle bile seçilebilir.
Mayıs 2027
-
20.05.202713:59
Ay evresi / süper ay
Mayıs dolunayı
Ay, 20 Mayıs 13:59'da dolunay evresine ulaşıyor. Yaza doğru dolunaylar gökyüzünde giderek alçalır: Güneş'in yazın yüksekte dolaşmasının tersine, dolunay bu mevsimde gece boyunca güneyde, ufka yakın bir yay çizer. Ufka yakın Ay'ın ışığı atmosferde daha uzun yol aldığı için bu dolunaylar daha sıcak, sarı-turuncu tonlarda görünür.
Alçak bir dolunay, Ay'ın denizin üzerinde parıldayan bir yol çizdiği o tanıdık manzara için de en uygun zamandır; güneye bakan bir kıyıdan (örneğin Akdeniz kıyılarından) bu görüntü özellikle etkileyicidir. Ay'a bakarken şunu hatırlamak da ilginç: Ay her yıl Dünya'dan yaklaşık 3,8 cm uzaklaşıyor. Bu ölçüm, Apollo astronotlarının Ay yüzeyine bıraktığı yansıtıcılara lazer gönderilerek on yıllardır yapılıyor.
Haziran 2027
-
19.06.202703:44
Ay evresi / süper ay
Haziran dolunayı
Ay, 19 Haziran sabaha karşı 03:44'te dolunay evresine ulaşıyor; en iyi izleme zamanı 18 Haziran akşamı ve gecesi. Yaz gündönümüne iki gün kala gerçekleşen bu dolunay, yılın en alçak dolunaylarından biridir: Güneş gökyüzünün en yüksek noktasında dolaşırken, onun tam karşısındaki dolunay en alçak yayı çizer.
Kısa yaz geceleri ve alçak dolunay birleşince Ay, gece boyunca ufkun yalnızca birkaç on derece üstünde dolaşır. Bu, Ay'ı ön planda bir manzarayla birlikte fotoğraflamak için yılın en kolay zamanlarından biridir. Bir de gözlem önerisi: dolunaydan sonraki akşamlarda Ay her gün yaklaşık 50 dakika daha geç doğar. Birkaç akşam arka arkaya aynı yerden bakarak bu kaymayı kendiniz izleyebilirsiniz.
Temmuz 2027
-
18.07.202718:44
Ay evresi / süper ay
Temmuz dolunayı
Ay, 18 Temmuz 18:44'te dolunay evresine ulaşıyor ve aynı akşam gün batımından kısa süre sonra güneydoğu ufkundan doğuyor. Yaz dolunayları, sıcak ve nemli havanın atmosferdeki pus ile birleşmesi sayesinde doğarken çoğu zaman belirgin bir turuncu renk taşır.
Ay'ın bu evresinde, gece göğünün sönük yıldızlarını ve Samanyolu'nu görmek neredeyse imkânsızdır. Samanyolu fotoğrafı ya da derin gökyüzü gözlemi planlıyorsanız, dolunaydan yaklaşık bir hafta önce ya da bir hafta sonra (Yeni Ay'a yakın) geceleri seçin. Bunun yerine dolunay gecesi Ay yüzeyinin ışın sistemlerini dürbünle inceleyebilirsiniz: Tycho ve Kopernik kraterlerinden yüzlerce kilometre uzanan parlak çizgiler, çarpışmalarda fırlayan malzemenin izleridir.
Ağustos 2027
-
17.08.202710:28
Ay evresi / süper ay
Ağustos dolunayı
Ay, 17 Ağustos sabahı 10:28'de dolunay evresine ulaşıyor; en iyi izleme zamanları 16 ve 17 Ağustos akşamları, Ay doğarken. Aynı gün dünyanın başka bir bölgesinde (Pasifik ve Amerika kıtaları) çok hafif bir yarı gölge Ay tutulması yaşanacak; ancak tutulma sırasında Ay Türkiye'de ufkun altında olduğu için buradan izlenemez.
Bu dolunaydan iki hafta önce, 2 Ağustos'ta bir Güneş tutulması yaşanmıştı. Tutulmaların böyle yaklaşık iki haftalık çiftler hâlinde gelmesi bir rastlantı değildir: Ay'ın yörünge düzlemi Dünya'nınkine yaklaşık 5 derece eğik olduğu için tutulmalar yalnızca Güneş, Ay'ın yörüngesinin Dünya'nınkiyle kesiştiği noktalara (düğümlere) yakınken olabilir. Yılda iki kez gelen bu dönemlere "tutulma mevsimi" denir.
Eylül 2027
-
16.09.202702:03
Ay evresi / süper ay
Eylül dolunayı (Hasat Ayı)
Ay, 16 Eylül gece 02:03'te dolunay evresine ulaşıyor. Sonbahar ekinoksuna (23 Eylül) en yakın dolunay olduğu için geleneksel olarak "Hasat Ayı" adını taşır. Adın arkasında gerçek bir gökyüzü olayı var: bu dönemde Ay'ın yörüngesi akşam ufkuna dar bir açıyla yaklaştığı için Ay, dolunaydan sonraki birkaç akşam her gün olağan 50 dakika yerine çok daha kısa bir gecikmeyle doğar.
Sonuç, gün batımının hemen ardından art arda birkaç akşam aydınlık bir Ay'ın gökyüzünde olmasıdır; elektrikten önceki çağlarda bu fazladan ışık, çiftçilerin hasadı akşam saatlerinde sürdürmesine yardım ederdi. 15 Eylül akşamından başlayarak birkaç gün boyunca Ay'ın doğuş saatini not ederseniz bu etkiyi kendiniz ölçebilirsiniz.
Geçmiş olaylar (son 90 gün)
-
18.11.202601:00
Meteor yağmuru
Leonid meteor yağmuru: en hızlı meteorlar
Leonidler 6–30 Kasım arasında etkin; tepe anı 18 Kasım 02:49 (TRT). Kaynağı 55P/Tempel-Tuttle kuyruklu yıldızı. Leonid meteorları atmosfere saniyede yaklaşık 71 km hızla girer; bu, büyük yağmurlar arasındaki en yüksek hızdır. Bu yüzden çoğu çok parlak, kısa ve keskin çizgiler bırakır; zaman zaman yeşilimsi iz bırakan ateş topları görülür.
Tarihte Leonidler saatte binlerce meteorluk "fırtınalar" yapmıştır (1833 ve 1966 en ünlüleri); ancak bu yıl normal bir etkinlik, yani karanlık bir yerde saatte 10–15 meteor bekleniyor. Meteorların çıkış noktası Aslan takımyıldızında ve gece yarısı civarında doğuyor. 17 Kasım'daki ilk dördün Ay gece yarısına doğru batacağı için tepe saatleri karanlık bir gökyüzünde geçecek. Sıcak giyinin: kasım gecelerinde ayaz, gözlemin en büyük düşmanıdır. -
26.10.202607:11
Ay evresi / süper ay
Ekim dolunayı (Avcı Ayı)
Ay tam dolunay evresine 26 Ekim sabahı 07:11'de ulaşıyor. Bu anda Ay ufkun altında olduğu için dolunayı izlemenin en iyi zamanı 25 ve 26 Ekim akşamları, Ay doğu ufkundan yükselirken. Kuzey yarım kürede sonbahar ekinoksundan sonraki ikinci dolunaya geleneksel olarak "Avcı Ayı" denir; adı, hasattan sonra açılan tarlalarda gece avlanmaya elverişli ışığından gelir.
Ufka yakın Ay'ın daha büyük görünmesi bir göz yanılmasıdır (Ay yanılsaması): Ay'ın açısal boyutu ufukta ve tepede aynıdır. Fotoğraf çekecekseniz, Ay doğarken yakındaki bir bina, minare ya da tepe gibi bir ön planı kadraja almak ölçek duygusu verir. Dürbünle bakarsanız, dolunayda gölgeler kısaldığı için kraterlerden çok parlak ışın sistemleri (örneğin Tycho kraterinden yayılan çizgiler) dikkat çeker. -
22.10.202601:00
Meteor yağmuru
Orionid meteor yağmuru: Halley'in tozu gökyüzünde
Orionidler 2 Ekim – 7 Kasım arasında etkin; tepe anı 21 Ekim 21:30 (TRT). Bu meteorlar, en ünlü kuyruklu yıldız 1P/Halley'in yörüngesi boyunca bıraktığı toz parçacıklarıdır. Dünya her ekim bu toz kuşağından geçer ve parçacıklar atmosfere saniyede yaklaşık 66 km hızla girerek yanar. Hızlı oldukları için çoğu kısa, parlak çizgiler bırakır; bazıları birkaç saniye görünen iz bırakır.
Meteorların geldiği nokta Avcı (Orion) takımyıldızında olduğundan, bu takımyıldız ufkun yeterince üstüne çıktığı gece yarısından sonrası en verimli zamandır. Karanlık bir yerde saatte 15–20 meteor beklenebilir. 21–22 Ekim gecesi Ay ilk dördün ile dolunay arasında ve gecenin ilk yarısında gökyüzünü aydınlatıyor; Ay battıktan sonraki şafak öncesi saatler en karanlık ve en uygun zaman. Tepe gecesinden önceki ve sonraki birkaç gece de denemeye değer. -
08.10.202619:30
Meteor yağmuru
Drakonid meteor yağmuru: akşam saatlerinin yağmuru
Drakonidler 6–10 Ekim arasında etkin, tepe anı 9 Ekim 04:22 (TRT). Çoğu meteor yağmurunun aksine bu yağmur akşam saatlerinde daha verimlidir; çünkü meteorların geldiği nokta (radyant), Ejderha takımyıldızının başı, hava kararır kararmaz kuzey gökyüzünde yüksektedir. Kaynağı 21P/Giacobini-Zinner kuyruklu yıldızının bıraktığı tozdur.
Normal yıllarda saatte yalnızca birkaç meteor görülür (ideal koşullarda yaklaşık 5). Meteorlar saniyede yaklaşık 20 km ile yavaş süzülür, bu da onları izlemeyi kolaylaştırır. Bu yıl şanslıyız: Yeni Ay 10 Ekim'de olduğu için gökyüzü karanlık olacak. Gözünüzün karanlığa alışması için 20–30 dakika telefon ekranına bakmadan bekleyin ve kuzey yönüne yaslanmış bir şekilde geniş bir alanı izleyin. -
04.10.202620:00
Gezegen görünürlüğü
Satürn karşı konumda: halkalı gezegen bütün gece gökyüzünde
Satürn 4 Ekim'de karşı konuma geliyor: Dünya, Güneş ile Satürn'ün tam arasından geçiyor. Bu, gezegenin yıl içinde bize en yakın, en parlak olduğu ve Güneş batarken doğup Güneş doğarken battığı dönem. Akşam doğu ufkundan yükselen, kırpışmadan sakin sakin parlayan sarımsı ışığı aramanız yeterli; gece yarısı civarında güneyde en yükseğe çıkar.
Halkalar 2025'te Dünya'dan tam kenarlarından görüldükten sonra yavaş yavaş açılmaya başladı. Bu yıl hâlâ ince bir çizgi gibi durdukları için gezegen alışılmış görüntüsünden farklı görünecek. 25–30 kez büyüten küçük bir teleskop halkayı ve Satürn'ün en büyük uydusu Titan'ı seçmeye yeter. Karşı konumdan sonraki birkaç hafta da gözlem için neredeyse aynı derecede iyidir.