Sözlük
DNA üzerinde, bir proteinin ya da işlevsel bir RNA molekülünün yapım bilgisini taşıyan bölüm; kalıtımın temel birimi.
Gen, DNA üzerinde belirli bir ürünün, çoğunlukla bir proteinin, yapım talimatını taşıyan bölümdür. Bir gen, hücreye hangi amino asitlerin hangi sırayla dizileceğini söyler; ortaya çıkan protein ise vücutta yapı taşı, enzim, haberci ya da taşıyıcı gibi bir görev üstlenir. Bazı genler protein yerine, hücre içinde düzenleyici görevler gören RNA molekülleri üretir.
İnsan genomunda protein kodlayan yaklaşık 20.000 gen bulunur. Bu sayı, insan genomu projesinden önce beklenen 100.000 civarındaki tahminlerden çok daha azdı ve bilim insanlarını şaşırttı. Karmaşıklığın kaynağının yalnızca gen sayısı değil, genlerin ne zaman, hangi dokuda ve ne kadar etkin olduğunu belirleyen düzenleme ağları olduğu anlaşıldı. Aslında genomun yalnızca yaklaşık yüzde 1–2'si protein kodlar; geri kalanın önemli bir kısmı düzenleyici işlevler görür.
Her insan, her genin iki kopyasını taşır: biri anneden, biri babadan. Aynı genin farklı biçimlerine alel denir; göz rengi gibi özelliklerdeki farklılıklar ve bazı kalıtsal hastalıklar bu alellerden kaynaklanır. Ancak özelliklerin çoğu tek bir genle değil, pek çok genin birlikte etkisiyle ve çevresel etkenlerle şekillenir. Bu yüzden "X geni bulundu" türündeki haberler çoğu zaman, o özellikle ilişkili pek çok genden birinin bulunduğu anlamına gelir.
Diğer yazılışlar: genler, genin, geni, genlerin, genleri, genlerimiz
Tarım, yaklaşık 10 bin yıl önce Bereketli Hilal'de doğdu ve oradan Avrupa'ya yayıldı. Peki yayılan yalnızca bir fikir miydi, yoksa insanların kendisi mi göç etti? Konya'daki Boncuklu Höyük'ten Bursa'daki Barcın Höyük'e kadar Anadolu'nun Neolitik yerleşimlerinden çıkarılan eski DNA, sorunun cevabını verdi.
Dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı LHC, 27 Haziran 2026'da son demetlerini boşaltıp dört yıl sürecek bir yenileme dönemine girdi. Yüksek Işınlıklı LHC'nin neyi değiştireceğini, makinenin nasıl çalıştığını ve Türkiye'nin CERN'deki yerini anlatıyoruz.
Yüzyılın en uzun tam Güneş tutulmalarından biri 2 Ağustos 2027'de Kuzey Afrika'dan geçecek. Türkiye'nin her yerinden parçalı olarak izlenecek tutulmada Güneş'in yarısından fazlası örtülecek. İl il saatleri ve gözlerinizi koruyarak izlemenin yollarını derledik.
Evrimin yalnızca milyonlarca yılda işleyen yavaş bir süreç olduğu sık rastlanan bir yanılgı. Galapagos'taki küçük bir adada kırk yılı aşkın süre ispinozları izleyen iki biyolog, doğal seçilimin birkaç yıl içinde gagaları değiştirebildiğini ve yalnızca üç kuşakta yeni bir soy doğabildiğini gösterdi.
Dünyadaki gıda bitkilerinin dörtte üçünden fazlası bir ölçüde hayvanların tozlaştırmasına bağlı. Arılar ve diğer tozlayıcılar ise yaşam alanı kaybı, tarım ilaçları, hastalıklar ve iklim değişikliği yüzünden baskı altında. Bilim insanlarının bu konuda ne bildiğini ve ne yapılabileceğini derledik.
Uzun süre yetişkin beyninin yapısının sabit olduğu düşünüldü. Londra taksi şoförleri ve üç top çevirmeyi öğrenen gönüllüler üzerinde yapılan beyin taramaları ise öğrenmenin beynin fiziksel yapısını değiştirebildiğini gösterdi. Nöroplastisitenin ne olduğunu ve ne olmadığını anlatıyoruz.
